Ruh sağlığı

Ruh sağlığı, bir çocuğun günlük yaşamın zorluklarıyla başa çıkabildiği, yeteneklerini geliştirebildiği, öğrenebildiği ve ilişkiler kurabildiği bir ruhsal iyilik hali olarak tanımlanır. Dünya Sağlık Örgütü (WHO) bunu bu şekilde özetlemektedir. Çocuklar ve gençler için bu somut olarak şu anlama gelir: Çoğu zaman kendilerini iyi hissederler, hayal kırıklıkları ve hüsranlarla başa çıkabilirler, arkadaşlıkları vardır ve yaşlarına uygun gelişim aşamalarını tamamlarlar.

Ruhsal iyilik hali bir dengeye bağlıdır. Bir yanda stres ve zorluklar, diğer yanda ise çocuğun bunlarla başa çıkmasını sağlayan kaynaklar vardır. Her ikisi de kabaca dengede olduğu sürece, çocuk ara sıra üzgün, kızgın veya korkmuş olsa bile istikrarlı kalır. Duygusal dalgalanmalar normal gelişimin bir parçasıdır. Bir kavgadan sonra ağlayan bir okul öncesi çocuğu ya da bir hafta boyunca huysuz olan bir ergen, bu durumla herhangi bir hastalık belirtisi göstermez. Yaşa uygun görünen davranışlar yıllar içinde değişir: Küçük çocuklarda ebeveynlerle olan bağ ön plandadır; ergenlerde ise ebeveynlerden kopma, kendi arkadaş çevreleri ve kimlik arayışı da buna eklenir.

Streslere karşı dayanıklılık, uzmanlar tarafından “reziliens” olarak adlandırılır. Bu, doğuştan gelen bir özellik değildir. Bir çocuk, bu özelliği bakım veren kişilerle ve çevresiyle yaşadığı deneyimlerden edinir. kindergesundheit-info.de sitesinden sorumlu Federal Halk Sağlığı Enstitüsü, çocukların bu süreçte geliştirdikleri çeşitli içsel güçleri şöyle tanımlamaktadır:

• Özdeğer: Çocuk, güçlü ve zayıf yönleriyle sevilmiş ve kabul edilmiş hisseder.
• Öz-etkinlik: Kendi eylemleriyle bir şeyler başardığını deneyimler. Bu konu hakkında daha fazla bilgiyi “Öz-etkinlik beklentisi” başlıklı yazımızda bulabilirsiniz.
• Özgüven: Övgü ve teşvik, çocuğun kendi yeteneklerine olan güvenini artırır.
• Azim: Çocuk, başarısızlıklar yaşasa bile hedeflerini sabırla takip etmeyi öğrenir.
• Empati: Zamanla başkalarının duygularını ve bakış açılarını anlar.

En önemli koruma, çocuklarının ihtiyaçlarına dikkat eden ve bunlara uygun şekilde yanıt veren duyarlı ebeveynlerden gelir. Aile içi ve dışı güvenilir ilişkiler, iyi bakım, okul ve boş zaman etkinlikleri de dayanıklılığı destekler. Ebeveynlerin mevcut güçlü yönleri nasıl hedefli bir şekilde kullanabilecekleri, “Kaynakların Harekete Geçirilmesi” başlıklı yazıda anlatılmaktadır.

Aile yaşamında, bazı somut unsurlar ruhsal gelişimi güçlendirir. En az bir güvenilir bakım veren kişiyle kurulan duygusal bağ, bu konuda belirleyici olarak kabul edilir. Küçük çocuklar bu ilişki sayesinde duygularını düzenlemeyi öğrenirler. Birlikte sakinleşme, yani ortak düzenleme sürecinde, çocuk henüz tek başına başaramadığı şeyleri ilk etapta ebeveyn üstlenir. Bu süreçten daha sonra çocuğun kendi duygu düzenleme becerisi gelişir.

Düzen, destek sağlar. Kurallar, sabit rutinler ve ritüeller, çocuğa ne olacağını bildiği için güvenlik ve yönlendirme sağlar. Yeterli uyku, hareket ve ekran zamanından uzak zamanlar, ruh hali ve konsantrasyon üzerinde olumlu etki yaratır. Ekran zamanları, özellikle küçük çocuklarda, net sınırlara ve ebeveyn gözetimine ihtiyaç duyar. Günlük ilişkilerde takdir, ilgi, dikkat ve güvenilirlik, tek tek destekleyici önlemlerden daha önemlidir. Kendi davranışlarınız da etkili olur: Çocuklar, ebeveynlerinin stres, tartışma ve hayal kırıklığıyla nasıl başa çıktığını gözlemler ve bunların bir kısmını kendi davranışlarına yansıtır.

Üzüntü, öfke, kaygılar ve içine kapanma, her çocukluk döneminin zaman zaman bir parçasıdır. Bu durum, şikayetlerin haftalarca sürmesi, şiddetli olması ve çocuğun günlük yaşamını – örneğin okulda, arkadaşlıklarında veya aile içinde – belirgin şekilde kısıtlaması halinde tedavi gerektirir. Davranışta ani bir değişiklik, kendine zarar verme veya hayattan bıkmış olduğuna dair ifadeler de, acilen uzman bir değerlendirme gerektiren uyarı işaretleridir.

Robert Koch Enstitüsü’nün BELLA araştırması, ruhsal sorunların ne kadar yaygın olduğunu ortaya koymaktadır. Çalışmaya göre, 7 ila 17 yaş grubundaki çocukların yaklaşık yüzde 21,9’unda psikolojik bozukluk belirtileri görülmektedir; en sık görülenler ise anksiyete (yüzde 10,0), sosyal davranış bozuklukları (yüzde 7,6) ve depresif belirtilerdir (yüzde 5,4). Çalışma aynı zamanda, bu durumdan etkilenen çocukların hiçbirinin tedavi görmediğini de ortaya koymaktadır. Aile içindeki gergin ortam ve düşük sosyal durum, riski artıran faktörler arasındadır. Bu tür bozuklukların arkasında neler olabileceği ve nasıl ortaya çıktığı, “Psikolojik Sorunlar” başlıklı yazımızda ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

İlk başvuru noktası genellikle çocuk doktoru muayenehanesidir. Burada fiziksel nedenler araştırılır ve gerekli yönlendirmeler yapılır. Ücretsiz ebeveynlik ve aile danışma merkezleri, teşhis olmasa bile ailelere kolayca erişilebilir ilk danışmanlık hizmeti sunar. Bir davranış değişikliğinin normal gelişimin bir parçası mı olduğu yoksa tedavi edilmesi mi gerektiği sorusuna cevap vermek, Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi (KJP) uzmanlarının sorumluluğundadır. Yalnızca tedavi eden bir uzman, kişisel görüşme ve kapsamlı bir muayene yoluyla tanı koyabilir. İnternetten alınan bilgiler bunun yerini tutamaz.

Rückenwind “Eltern”, ailelere koçluk ve destek hizmeti sunmayı amaçlamaktadır. Janike, sosyal hizmet uzmanı ve ebeveyn koçudur; çocuk ve ergen psikoterapisti olmak üzere eğitim görmektedir; henüz ruhsatlı değildir ve teşhis koymaz. Tedaviye ihtiyaç duyulan bir bozukluktan şüphelenilmesi durumunda, çocuk ve ergen psikiyatrisi veya tıbbi psikoterapi uzmanına başvurulmalıdır.