Reaktif ebeveynlik (Ebeveynlerin artık sadece krizlere tepki verdiği durumlar)

Reaktif ebeveynlik davranışı, ebeveynlerin neredeyse sadece acil sorunlara tepki verdikleri ve ileriye dönük hareket etmedikleri bir durumu tanımlar. Günlük yaşam, itfaiyecilerin sürekli görevde olması gibi hissettirir: bir tartışma, bir öfke nöbeti, unutulmuş bir ev ödevi... Ve bir anda bir krizden diğerine atlıyorsunuz. İlişki, huzur ve planlama için yer kalmaz.

Uzmanlar, uzun süreli stresin sonucunda ortaya çıkan bir “tepki modu”ndan söz ederler. Bu durum, çok uzun süre boyunca aşırı baskı altında kalmanın anlaşılabilir bir sonucudur. Kişilik zayıflığı veya kötü yetiştirilmeyle hiçbir ilgisi yoktur. Derin bir yorgunluk içindeki birçok ebeveyn, sadece işlev görmek ve sürüklenmek gibi hissetmeyi bilir.

Tepki modu genellikle sıradan günlük yaşamda ortaya çıkar. Tipik belirtileri şunlardır:

• Neredeyse sadece bir durum tırmanışa geçtiğinde harekete geçiyorsunuz, önceden harekete geçmeniz neredeyse imkansız hale geliyor.
• Günlük hayattaki küçük olaylar bile acil durum gibi algılanır.
• Zihin sürekli olası tehlikelere odaklanır; bu, ebeveynlerde sürekli alarm halinde olma (hipervigilans) durumudur.
• Çocukla sakin, samimi anlar nadir hale gelir.
• Kararlar içgüdüsel olarak alınır, genellikle yüksek sesle veya itici bir şekilde verilir ve sonradan pişmanlık duyulur.
• Mola vermek imkansız gibi geliyor, çünkü sanki bir sonraki sorun hemen bekliyormuş gibi hissediliyor.

Kendini bu durumda tanıyanlar, aşırı yüklenmiş bir sistemin içindedir. Bu bir başarısızlık değildir.

Vücudun çok eski bir alarm sistemi vardır. Beyin bir tehdit algıladığında, saniyeler içinde böbreküstü bezlerine sinyaller gönderir. Bu bezler adrenalin salgılar: Kalp daha hızlı atar, kan basıncı yükselir, kaslara daha fazla kan akar. Kısa süre sonra kortizol hormonu devreye girer ve ek enerji sağlar. Bu “savaş ya da kaç” tepkisi, gerçek bir tehlike hızlı hareket etmeyi gerektirdiğinde mantıklıdır.

Ancak kronik aşırı yük altında bu sistem artık düzgün bir şekilde devre dışı kalmaz. Vücut alarm durumunda kalır ve sakinleşmekte zorlanır. Bu durumda özellikle beynin hızlı, reflekssel kısmı çalışır. Sakin bir şekilde değerlendirme ve ileriye dönük planlama yapan bölgeler arka planda kalır. İşte bu nedenle, aşırı yük altında olan ebeveynler aslında istedikleri kadar bilinçli davranamazlar. Eksik olan şey, bilinçli davranışların kaynağı olan bedensel sükûnet. Bunun nedeni irade eksikliği değildir.

Sürekli stresin hem bedensel hem de ilişkisel açıdan bir bedeli vardır. Uzun süre yüksek kalan kortizol seviyesi bağışıklık sistemini zayıflatır, bu da enfeksiyonların daha sık görülmesine neden olur. Uzun vadede kalp-damar sorunları, uyku bozuklukları ve depresif ruh hali riski artar.

Aile ortamı da bundan olumsuz etkilenir. Ebeveynler sadece sorunları bastırıp çocukları azarladıklarında, çocuk kendi duygularını düzenlemek için ihtiyaç duyduğu güvenilir ve sakin ilgiden mahrum kalır. Çocuklar ayrıca ebeveynlerinin gerginliğini de üstlenirler. Böylece, ebeveynlerin stresi ile çocuğun huzursuzluğunun birbirini körüklediği bir döngü oluşabilir. Bu tepki biçimi, yükü daha da artırmasına rağmen, sanki başka bir seçenek yokmuş gibi hissettirir.

Çıkış yolu sinir sisteminden geçer. Önemli olan, vücuda yeniden sakinleşme anları yaşatmaktır. Bu konuda daha fazla disiplin bir fayda sağlamaz.

• Kısa bir ara verin: Tepki vermeden önce birkaç yavaş nefes almak, beynin sakin kısmının devreye girmesine zaman tanır.
• Gerçek dinlenmeyi planlayın: Uyku, egzersiz ve küçük molalar, daha sakin tepki verebilmenin temelidir. Bunlar birer ödül değildir.
• Düşünce kalıplarını gözden geçirin: Her durum bir acil durum değildir. “Bu gerçekten acil mi?” sorusu, üzerinizdeki baskıyı azaltır.
• Destek kabul edin: Görevleri paylaşın, tavsiye isteyin, başkalarıyla iletişim halinde kalın. Sosyal bağların stresi azalttığı kanıtlanmıştır.
• Kendinize özen gösterin: Çocuğa sakin bir şekilde yaklaşabilmek için öncelikle kendinize özen göstermeniz gerekir.

Ebeveynler kendileri sakinleşirlerse, çocuklarına yeniden destek olabilirler. Uzmanların “ortak düzenleme” olarak adlandırdığı bu sakin eşlik, öfkeyle yapılan herhangi bir azarlama daha etkili olur.

Eğer bu tepki biçimi kalıcı bir duruma dönüşürse ve yorgunluk, sinirlilik ya da artık başaramayacağınızı hissetme durumu devam ederse, bu destek almanız gerektiğinin bir işaretidir. İlk başvurulacak yerler aile hekimleri, ebeveyn danışma merkezleri ve aile danışmanlığı hizmetleridir.

Rückenwind gibi bir ebeveyn koçluğu, size eşlik edebilir, yükünüzü hafifletebilir ve yeni çözüm yolları açabilir. Ancak bu, tedavinin yerini tutmaz. Çocuğun psikolojik sıkıntıları konusunda teşhis veya tedavi, yalnızca bir çocuk ve ergen psikiyatrisi (KJP) uzmanı ya da tıbbi veya psikoterapötik bir uzmanın yetki alanına girer. Erken dönemde yardım aramak, sorumluluk bilincinin bir göstergesidir.