Eğitimsel tükenmişlik (Ebeveynlerin aynı zamanda öğrenme rehberi olmak zorunda kalması durumunda)

Pedagojik tükenmişlik, ebeveynlik rolünün yanı sıra sürekli olarak öğrenme desteği görevlerini üstlenen ebeveynlerde görülen, uzun süreli bir güçsüzlük halini tanımlar. Her öğleden sonra ev ödevlerine eşlik ederler, terapi ve destek planlarını uygularlar, okulla iletişim halinde kalırlar ve hiçbir işin yarım kalmamasını sağlarlar. Haftalar ve aylar boyunca bu çifte görev, ebeveynlerin enerji rezervlerini tüketir.

Tıbbi açıdan pedagojik yorgunluk ayrı bir tanı değil, aşırı yükün bir biçimidir. Genel yorgunluk ve ebeveyn tükenmişliği ile yakından ilgilidir ve ICD sınıflandırmasında Z73 (yaşamla başa çıkma sorunları) altında yer alır. Kısa süreli stresin aksine, sakin bir hafta sonunun ardından ortadan kalkmaz. Uzun bir süre boyunca taleplerin mevcut gücü aşmasıyla ortaya çıkar.

Ebeveynler, yakınlık, teselli ve güvenilirlik sağlamak için vardır. Ancak kontrol etme, düzeltme ve başarı bekleme görevleri de üstlenmeleri gerektiğinde, bu iki rol birbiriyle çelişir. Çocuk, bir anda en güvendiği kişiyi bir denetçi olarak algılar. Çalışma masasında yaşanan tartışmalar, bu durumda ilişkinin kendisini de zorlar.

Bakım ve destek görevinin bu şekilde birbirine karışmasına rol çatışması denir. Ebeveynler, aslında okulun ve terapinin üstlenmesi gereken görevlerden sürekli olarak kendilerini sorumlu hissettiklerinde, bu durum bakım veren yorgunluğuna (Caregiver Fatigue) yol açabilir. Aşırı müdahale (helicopter ebeveynlik), ebeveynlerin her adımı takip etmek zorunda oldukları hissine kapılmaları nedeniyle baskıyı daha da artırır. Birçoğu, öğleden sonraları da çalışma saatine dönüştüğü için işlerinin aslında hiç bitmediğini belirtir.

Eğitimci yorgunluğu yavaş yavaş kendini gösterir. Tipik belirtileri şunlardır:

• uyuduktan sonra bile geçmeyen sürekli yorgunluk
• sinirlilik, defteri açar açmaz patlamaya hazır olma hali
• içsel boşluk hissi ya da artık sadece işlevini yerine getirme hissi
• Uyku sorunları, baş ağrısı veya mide ağrısı, iç huzursuzluk
• arkadaşlıklardan ve kişisel ilgi alanlarından uzaklaşma
• hiç kimseyi memnun edemediğine dair sürekli bir his

Bu belirtilerden birkaçı haftalarca devam ederse ve çocukla geçirilen zamandan alınan keyif kaybolursa, bu ciddi bir işarettir. Bu durumda yorgunluk bir zayıflık belirtisi değil, çok uzun süre çok az kişinin omuzlarına yüklenen sürekli bir baskıya karşı anlaşılabilir bir tepkidir.

Yorgunluk ve tükenmişlik nadiren tek bir görevden kaynaklanır. Konu ile ilgili portallar, bunları sürekli aşırı yük, sosyal çatışmalar, takdir edilmeme hissi ve durumun düzeleceğine dair bir umut olmaması sonucu olarak tanımlamaktadır. Öğrenme danışmanlığında tam da bu karışım sıklıkla görülür: Başarı zorla elde edilemez, gerilemeler kendi başarısızlığı gibi algılanır ve dışarıdan takdir genellikle gelmez.

Buna bir de görünmez iş yükü (zihinsel yük) eklenir: Sürekli olarak son teslim tarihlerini, materyalleri, alıştırma zamanlarını ve uzmanlarla yapılan görüşmeleri akılda tutmak. Bu çifte yük, kimse görmese de arka planda devam eder. Araştırmalar ve anketler, ebeveynlerin büyük bir kısmının düzenli olarak yorgun veya tükenmiş hissettiğini ve okul ödevlerine eşlik etmenin tekrarlayan bir stres faktörü olduğunu göstermektedir.

Yükün hafiflemesi, öncelikle rolleri yeniden ayırmakla başlar. Pedagojik açıdan gerekli olan her şeyi ebeveynlerin kendileri üstlenmesi gerekmez.

• Görevleri geri devretmek: Öğretmenler ve terapistlerle görüşün. Sizin rolünüzün ne olduğunu, okul ve terapi merkezinin neyi üstlendiğini netleştirin. Bu görevleri uzmanlara devretmek bir teslimiyet değil, sorumluluğu doğru yere vermek demektir.
• Öğrenme süresini sınırlayın: Sabit bir zaman aralığı, bitmek bilmeyen öğleden sonralarından korur. Bu süre içinde bitirilemeyenler, aile toplantısının değil, okulun ilgileneceği bir konudur.
• Kontrol yerine yapı: Net süreçler ve uygun öğrenme stratejileri, sürekli yanında oturmaktan çok daha fazla rahatlama sağlar.
• Kendi enerjinizi yenileyin: Kendinize özen göstermek burada bir lüks değildir. Molalar, hareket ve destekleyici bir ortam, çocuğa eşlik edebilmenin temel şartlarıdır.

Sorumluluğu paylaşmak sizi daha az ilgili ebeveynler yapmaz. Bu, gücünüzün yalnızca sizin verebileceğiniz şeye yetmesini sağlar: güvenilir bir ilişki.

Yorgunluk uzun süre devam ederse, uyku sorunları kalıcı hale gelirse, aile hayatından aldığınız keyif azalırsa veya işyerindeki çatışmalar tırmanırsa destek alın. İlk başvurulacak yerler aile hekimi, ebeveynlik ve aile danışma merkezleri ile okul danışmanlık hizmetleridir. Koçluk veya ebeveyn danışmanlığı da rolleri netleştirmeye ve görevleri yeniden dağıtmaya yardımcı olabilir.

Rückenwind Janike, terapi değil, eşlik ve koçluk hizmeti sunmaktadır. Janike, sosyal hizmet uzmanı ve ebeveyn koçudur; çocuk ve ergen psikoterapisti olmak üzere eğitim görmektedir, ruhsatlı değildir ve teşhis koymaz. Çocuğunuzun yorgunluğunun veya sizin yaşadığınız zorluğun arkasında tedavi gerektiren bir hastalık olduğundan şüpheleniliyorsa, teşhis ve değerlendirme tıbbi veya psikoterapötik uzmanlara, çocuklarda ise çocuk ve ergen psikiyatrisi (KJP) veya ilgili bir uzmana bırakılmalıdır.