Tedavi Arası mı, Tedavinin Sonlandırılması mı? (Aradaki Farkı Anlamak)

Terapötik ara, devam eden bir tedavinin planlı bir şekilde kesintiye uğratılmasıdır. Terapist, çocuk ve ebeveynler bunu önceden birbirleriyle görüşürler. Buna bir neden, yaklaşık bir zaman aralığı ve seansların ne zaman yeniden başlayacağına dair bir anlaşma dahildir. Bazen bunun arkasında ulaşılmış bir ara hedef yatar, bazen de taşınma, okul gezisi veya sınav stresi gibi aileyle ilgili bir dönem. Terapi yeri genellikle rezerve edilir, tedavi dosyası ise açık tutulur.

Terapinin yarıda kesilmesi ise, tedaviyi normal bitiş tarihinden önce, herhangi bir görüşme yapılmadan ve geri dönüş planı olmaksızın sonlandırmaktır. Bu durum genellikle zorlu bir seansın ardından, hayal kırıklığı veya yorgunluktan kaynaklanır; bazen de çocuk randevularına gelmez. Uzmanlar, terapi bir kapanış görüşmesi yapılmadan sona erdiğinde buna “erken sonlandırma” adını verir. Tüm psikoterapilerin yaklaşık beşte biri, planlanan hedefe ulaşılmadan bu şekilde sonlandırılır.

Aradaki fark, takvimden ziyade anlaşmada ortaya çıkar. Bir ara verildiğinde tüm taraflar durumun farkındadır: Hedef, süre ve geri dönüş koşullarının belirlendiği bir görüşme yapılır. Çocuk bir sonraki adımı bilir.

Bir kopuşun habercisi olan işaretler ise daha belirsizdir. Şunlara dikkat edin:

• yeni bir anlaşma yapılmadan sık sık iptal edilen veya unutulan randevular
• Yorucu seansların ardından “Zaten bir faydası yok” gibi sözler
• önceden terapistle bir bağ olmasına rağmen ani bir reddetme
• Acı veren bir konunun hemen ardından, örneğin maruz kalma egzersizlerinden sonra geri çekilme

Tek tek alıştırmalara karşı direnç, tedavinin bir parçasıdır ve henüz tedavinin kesilmesi anlamına gelmez. Durum, artık kimse muayenehanesiyle iletişime geçmediğinde ve seanslar hiçbir açıklama yapılmadan sona erdiğinde kritik hale gelir.

Çocuklar nadiren kendi istekleriyle terapiye gelirler. Motivasyon genellikle haftalarca süren bir süreçte gelişir ve dalgalanmalar gösterir. Bu durum, zorlu dönemlerde tedavinin yarıda kesilme riskini artırır.

Araştırmalar, bunun birkaç nedenini açıkça ortaya koymaktadır. Bazı çocuklar, örneğin travmatik deneyimler hakkında konuşmak veya yüzleşme egzersizleri gibi belirli yöntemler karşısında kendilerini aşırı zorlanmış hissederler. Sıkıntı düzeyi düşük olduğunda, rahatsız edici seanslara katlanma istekliliği azalır. Depresyon, anksiyete veya yeme bozuklukları gibi hastalıklar, semptomların kendisi nedeniyle tedaviye devam etmeyi zorlaştırır. Buna ek olarak pratik engeller de vardır: uzun yolculuklar, okul saatleri dışındaki randevular, hızlı sonuç alınamadığında yaşanan hayal kırıklığı.

Çocuklar ve ergenlerde çevrenin etkisi de ek bir faktör olarak devreye girer. Terapi, çocuk, uzman ve yakın kişilerden oluşan bir üçgen şeklinde işler. Ebeveynler içten içe destek vermezse veya terapiye gitme konusundaki tartışmalar şiddetlenirse, tedaviyi yarıda bırakma baskısı artar.

Tedavinin tamamlanmadan kesilmesi, üzerinde çalışılmakta olan konuları yarım bırakır. Çocuk, zor bir şeye başlandığını ve sonra da bırakıldığını hisseder. Tedavi, zorlu bir aşamanın ortasında durdurulursa, iyileşme görülmeden önce belirtiler şiddetlenebilir.

Sık sık gözden kaçan bir dezavantaj ise sonraki denemelerle ilgilidir. Görüşme yapılmadan ani bir şekilde ayrılmak, ailenin süreçten ders çıkarma fırsatını elinden alır. Ne sorun yarattı, ne yardımcı oldu, hangi yöntem uygun değildi? Bu sorular cevapsız kalır ve bir sonraki denemede tekrar ortaya çıkar. Düzenli bir sonlandırma veya belgelenmiş bir ara, bu bilgileri kayda geçirir.

Tek bir seansta yaşanan hayal kırıklığı, genellikle terapinin hassas bir noktaya değindiğinin işaretidir. Bu durumda seanslara katılmayan kişi, muayenehanede yapılacak bir görüşmenin yardımcı olabileceği tam da o anı kaçırmış olur.

Herhangi bir şüpheniz varsa bunu erken aşamada dile getirin, üçüncü randevuyu kaçırdıktan sonra değil. Terapistler, tedavinin seyri, süresi ve olası zorlukları hakkında, tedavi sürecinin ortasında bile olsa, sizi bilgilendirmekle yükümlüdür. Somut sorular sorun: Şu an zor ama normal bir aşama mı? Tedaviyi sonlandırmak yerine planlı bir ara vermek daha mantıklı olur mu?

Yararlı adımlar:

• Her karar öncesinde çocuk, ebeveynler ve uzmanla ortak bir görüşme yapmak
• ara verilmesi durumunda: süre, geri dönüş tarihi ve koşulları yazılı olarak belirlemek
• Uyumun kalıcı olarak sağlanamaması durumunda, yorum yapmadan tedaviyi sonlandırmak yerine düzenli bir şekilde sonlandırmayı düşünün
• ara sırasında çocuğun durumu kötüleşirse diye bir kriz planı hazırlamak

Ebeveynlerin uzmanı serbestçe seçme ve değiştirme hakkı vardır. Aradaki uyum kalıcı olarak sağlanamıyorsa, yeni bir bekleme süresi ortaya çıksa bile başka bir muayenehaneye geçiş mümkündür. Tedavinin tamamlanmasının ardından, iyi bir takip süreci elde edilen kazanımları pekiştirir.

Rückenwind Ebeveynlere bu tür kararlar konusunda rehberlik eder, ancak tedavinin yerini almaz. Bir tedavinin kesilmesi, değiştirilmesi veya sonlandırılması gerektiği konusunu yalnızca tedaviyi yürüten tıp veya psikoterapi uzmanı, çocuk ve ergenlerde ise çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanı belirler.