DEHB’de ödevlerle ilgili çatışma

Yirmi dakikalık ödev, iki saatlik tartışma: DEHB’li (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) çocukların ebeveynlerinin çoğu bu durumu çok iyi bilir. Çocuk oyalanır, birden zıplar, ağlar ya da sinirlenir; ebeveynler de zamanla seslerini yükseltir ya da pes eder. Sonunda herkes masada bitkin bir halde oturur ve asıl amaç olan ödevi bitirmek çok uzak bir ihtimal haline gelir.

Öncelikle şunu belirtmek gerekir: Bu çatışma, çocuğunuzun işbirliği yapmak istemediği veya sizin bir şeyleri yanlış yaptığınız anlamına gelmez. DEHB’li çocuklar genellikle anlama sorunu değil, kontrol sorunu yaşarlar. Çoğu zaman ne yapılması gerektiğini tam olarak bilirler, ancak beyinleri bu hedefe giden yolu organize etmekte ve bu yolda sebat etmekte daha fazla zorlanır. Ev ödevleri, DEHB’de en çok zorlanan becerileri tam olarak hedef alır: tek başına başlamak, sıkıcı bir görevde kalmak, dikkat dağıtıcı unsurları görmezden gelmek ve zamanı takip etmek.

Uzmanlar, DEHB’yi aynı zamanda yürütücü işlevlerdeki bir bozukluk olarak da tanımlamaktadır. Bunlar, kendimizi organize etmemizi sağlayan beynin kontrol işlevleridir: bir plan yapmak, o plana göre harekete geçmek, ara adımları takip etmek, dikkat dağıtıcı dürtüleri frenlemek ve bir şeyin ne kadar süreceğini tahmin etmek. DEHB’de bu süreçler daha az güvenilir bir şekilde işler.

Ödevler söz konusu olduğunda bu, somut olarak şunu ifade eder:

• Başlamak zordur. İlk adım olan defteri açmak, orantısız derecede fazla çaba gerektirir.
• Devam etmek zordur. Dürtü kontrolü (spontan uyaranları frenleme yeteneği), dikkat dağıtıcı unsurları görmezden gelmek için yeterli değildir.
• Zaman algısı yoktur. DEHB’li birçok çocuk, bir şeyin ne kadar süreceğini hafife alır ya da işin ortasında konuyu kaybeder.

Bu da, “Biraz daha çaba göster” gibi iyi niyetli sözlerin neden nadiren yardımcı olduğunu açıklıyor. Çaba var, ancak ihtiyaç duyulan yere ulaşamıyor.

Çocuğunuzun kontrol sorununu egzersizlerle ortadan kaldırmaya çalışmanıza gerek yok. Çocuğunuz bu konuda kendi başına daha fazla yetkinlik kazanana kadar ona dışarıdan bir yapı sağlayabilirsiniz. Etkili yöntemler şunlardır:

• Sabit ritüeller. Her zaman aynı yer ve yaklaşık olarak sabit bir saat, başlamayı kolaylaştırır; çünkü beyin her seferinde yeniden karar vermek zorunda kalmaz.
• Görevleri parçalara ayırmak. Büyük görevleri küçük, görünür adımlara bölün ve tek tek söyleyin. Talimatları birer birer verin, üçünü birden vermeyin.
• Ara verilen kısa seanslar. Uzun bir maratondan ziyade, gerçek hareket araları içeren birkaç kısa seans daha iyidir.
• Uyaranları azaltın. Cep telefonunu bir kenara koyun, masayı boşaltın. Uyaran bombardımanına karşı sakin bir ortam, uyarılar yapmaktan daha etkili olur.
• Başarılı olanları övün. İlerlemeleri yaş normlarına göre ölçmek yerine, çocuğun kendi gelişim çerçevesi içinde değerlendirin.

Bununla ilgili somut yaklaşımları DEHB’de öğrenme stratejileri başlığı altında bulabilirsiniz. Ve şunu unutmayın: İlişkiniz, mükemmel bir çalışma kağıdından daha önemlidir. Durum kötüye giderse, bir görevi yarıda kesip öğretmene kısaca haber vermek sorun değildir.

Ödevlerle ilgili sorunlar genellikle evde tek başına çözülemez, çünkü çözümün bir kısmı okulda yatmaktadır. Ebeveynler ve öğretmenler, çocuğun gelişimi konusunda ortak bir sorumluluk taşır ve açık bir iletişim her iki tarafın da yükünü hafifletir.

Hangi ödev miktarının gerçekçi olduğu, çocuğun ödevlerini güvenilir bir şekilde not alıp almadığı ve evde ne kadar zaman ayırmasının uygun olduğu konularında görüşmek mantıklıdır. Bazı durumlarda okul, ödev miktarını ayarlayabilir veya daha net geri bildirimler verebilir. DEHB teşhisi konulmuşsa, eyalete bağlı olarak dezavantaj telafisi söz konusu olabilir; yani daha fazla süre tanınması veya ödev biçimlerinin değiştirilmesi gibi okulda yapılan düzenlemeler. Bu tür önlemler, koordineli bir yaklaşımın parçasıdır ve ayrıcalık tanınması anlamına gelmez.

Gözlemleri objektif bir şekilde paylaşmak faydalıdır: Ne zaman işe yarıyor, ne zaman durum kötüleşiyor, şimdiye kadar ne yardımcı oldu? Böylelikle ev ve okul, birbirlerini suçlamak yerine aynı yönde çalışır.

Tek bir zorlu öğleden sonra yaşamak normaldir. Ödevler sürekli olarak gözyaşları, öfke veya reddetmeyle sonuçlanıyorsa, çocuğunuz okulu giderek daha fazla reddediyorsa, özgüveni zarar görüyorsa ya da günlük tartışmalar tüm aileyi yoruyorsa, uzman tavsiyesi almalısınız.

DEHB durumunda uzmanlar, tek bir önlem yerine birbiriyle uyumlu birkaç bileşenden oluşan çok yönlü bir yaklaşımı önermektedir. Buna aileye yönelik bilgilendirme (psiko-eğitim), ebeveynlerin günlük yaşam ve ev ödevleri için somut stratejiler uyguladıkları bir ebeveyn eğitimi, çocukla davranış terapisi çalışmaları ve hastalığın şiddetine bağlı olarak tıbbi gözetim altında ilaç tedavisi dahildir. Hangi bileşenlerin uygun olduğu, her vaka için ayrı ayrı belirlenir.

Rückenwind Ebeveynler olarak size koçluk yaparak, ödevlerin yapıldığı günlük rutini daha sakin ve sürdürülebilir hale getirmenize yardımcı olur. DEHB tanısı ve tedaviye ilişkin karar, yalnızca bir çocuk ve ergen psikiyatristi (KJP) veya bir tıp ya da psikoterapi uzmanının yetki alanına girer. Bu metin, bu tür bir değerlendirme yerine geçmez.