Adaletsizliklere karşı duyarlılık

Bazı çocuklar, bir şeyin adil olmayan bir şekilde dağıtıldığını hemen hissederler. Birine daha büyük bir dilim pasta verilir. Öğretmen, aynı başarıyı gösteren başka bir çocuğu övüyor. Kardeşleri daha geç saatlere kadar uyanık kalabiliyor. Bu tür anlar, onlarda genellikle şiddetli öfkeye ya da gözyaşlarına neden olur. Uzmanlar buna güçlü bir adalet duygusu diyor: adil davranışı ve eşit muameleyi çok hassas bir şekilde algılama ve bunlara aykırı durumları fiziksel olarak hissetme eğilimi.

DEHB’li veya aşırı duyarlı çocuklarda bu tepki, yaşıtlarına kıyasla genellikle daha şiddetli olur. Çocuk, dışarıdan bakıldığında önemsiz görünen bir durum olsa bile, kendisi ya da başkaları adına itiraz eder. Birçok ebeveyn bunu her gün akşam yemeğinde, arabada ya da oyun parkında yaşar.

Bu sezgi somut sahnelerde kendini gösterir. İşte birkaç tipik gözlem:

• Çocuk, porsiyonların tam olarak eşit büyüklükte olmasını ister ve gerekirse sayar.
• Bir kural kardeşlerinden biri için daha esnek bir şekilde uygulandığında öfkelenir.
• Kendi görüşüne göre haksız yere cezalandırılan sınıf arkadaşlarını savunur.
• Bir kez verilen söz mutlaka tutulmalıdır, aksi takdirde büyük bir tartışma çıkar.
• Haksız bulduğu öğretmen eleştirileri, günler sonra bile kafasını meşgul eder.

Çocuk sağlığı ile ilgili uzman portalları, DEHB’de şiddetli ruh hali dalgalanmaları, aşırı sinirlilik ve önemsiz nedenlere karşı öfke patlamaları olduğunu belirtir. Algılanan bir adaletsizlik, bu çocukların çoğu için tam da böyle bir tetikleyicidir. Öfke hızlı ve şiddetli bir şekilde ortaya çıkar ve yatıştırılması zordur.

Burada birkaç faktör bir araya geliyor. Birincisi, dürtü kontrolü. Uzman dernekler, bilişsel ve duygusal dürtü kontrolündeki eksikliği DEHB’nin temel özellikleri arasında sayıyor. Öfke gibi bir duygu, çocuk bunu tartıp değerlendiremeden hemen sözlere veya eyleme dönüşüyor.

İkincisi ise duygu düzenlemesi. Merkezi DEHB Ağı, kendi duygularını düzenlemede yaşanan zorlukları sık görülen bir eşlik eden sorun olarak belirtmektedir. Bu çocuklarda, güçlü bir duyguyu kendi başlarına yatıştırma becerisi daha zayıf gelişmiştir. Bu nedenle öfke daha uzun sürer ve daha şiddetli hale gelir.

Daha küçük çocuklarda buna gelişim düzeyi de eklenir. Bakış açısını değiştirebilme yeteneği, yani “Karşımdaki neden böyle davranıyor?” sorusunu sorabilme becerisi, ancak yıllar geçtikçe gelişir. Bu beceri henüz tam olarak oturmadığı sürece, kendi beklentilerinden her sapma, açık bir kural ihlali gibi algılanır. Bir yetişkinin bunun için geçerli nedenleri olabileceği, çocuk için o anda kavranması zor bir kavramdır.

En etkili olan şey öngörülebilirliktir. Sonuçlar ve kurallar önceden açıklanır ve herkes tarafından anlaşılırsa, adaletsizlikten kaynaklanan öfkenin büyük bir kısmı ortadan kalkar. Bu, katı bir eşitlikçilik anlamına gelmez. Farklı yaş grupları için farklı kurallar belirlenebilir: “On yaşındayken, altı yaşındaki kız kardeşinden daha geç yatabilirsin; sen de öyleydin.”

O anki gerginlikte, durumu açıklamadan önce çocuğun duygularını kabul etmek yardımcı olur. “Bunun seni gerçekten kızdırdığını görüyorum” gibi bir cümle, gerginliği azaltır. Ancak çocuk biraz sakinleştiğinde, bunun nedeni hakkında konuşmaya değer.

• Sadece otoritenizi kullanmak yerine, adaleti açıkça gerekçelendirin.
• Sözleri az verin ve verdikten sonra mutlaka tutun.
• Çocuk çok heyecanlıysa önce sakinleştirin, sonra konuşun.

Bu belirgin sezgi takdir edilmeyi hak eder. Adaletsizliği bu kadar net bir şekilde algılayan çocuklar, ileride genellikle zayıflar için cesurca mücadele ederler ve başkalarının gözden kaçırdığı sorunları dile getirirler.

Güçlü bir adalet duygusu, başlı başına bir kişilik özelliğidir ve tedaviye gerek yoktur. Öfke nöbetleri çok sık görülüyorsa, uzun sürüyorsa, çocuğu ciddi şekilde zorluyorsa ya da arkadaşlıkları, aile yaşamı ve okul hayatı bundan kalıcı olarak olumsuz etkileniyorsa, durumu daha yakından incelemek faydalı olacaktır. Ayrıca, hayatın çeşitli alanlarında dikkatsizlik, huzursuzluk ve dürtüsellik de göze çarpıyorsa, bir uzman tarafından değerlendirilmesi yerinde olacaktır.

İlk başvuru noktası çocuk doktorudur. Bunun arkasında DEHB mi yoksa başka bir neden mi yattığını yalnızca bir çocuk ve ergen psikiyatristi veya tıbbi psikoterapist uzmanı netleştirebilir. Rückenwind, ebeveynlere durumu değerlendirmelerinde ve bu süreçte sabırlı olmalarında destek olur, ancak tanı koyma ve psikoterapinin yerini almaz.