Sonunda olmak

Ebeveynler, “artık dayanamıyorum” derler; bu, pillerin bitmiş ve artık şarj edilemediği durumdur. Sakin bir gecenin ardından bile yorgunluk devam eder. Küçük işler bile büyük işler gibi gelir: beslenme çantası, veli toplantısı, çocukları yatırmak. Bu ifade bir durumu tanımlar, bir tanı değildir.

Uzmanlar bu deneyimi genellikle fiziksel, ruhsal ve zihinsel yorgunluğa bağlar. Stres sürekli devam ederse ve güçler geri gelmezse, bazı uzmanlar “tükenmişlik”ten söz eder. Bu terim 1970’li yıllara dayanır. Psikoterapist Herbert Freudenberger, bu terimi ilk olarak büyük bir özveriyle kendilerini tüketen ve ardından tükenmişlik yaşayan yardım mesleklerinde çalışan kişileri tanımlamak için kullanmıştır. Ebeveynlik de tam olarak böyle bir sürekli görevdir: 24 saat boyunca, mesai saati olmadan, çoğu zaman geri bildirim almadan. Tam da kendini bu işe adamış ebeveynlerin sınırlarına ulaşması, bu sürekli yükle ilgilidir; çocuğa olan sevginin eksikliğiyle değil.

Bu his nadiren aniden ortaya çıkar. Yavaş yavaş gelişir. Tipik belirtiler haftalar boyunca birikir:

• Fiziksel belirtiler: Sürekli yorgunluk, baş ağrısı veya mide ağrısı, vücudun dinlenmeye ihtiyacı olmasına rağmen uyku bozuklukları.
• Duygular: Önemsiz şeylerde sinirlilik, belirgin bir neden olmaksızın ağlama, içsel boşluk, kimseyi memnun edememe hissi.
• Düşünme: Konsantre olmak zorlaşır, kararlar ertelenir, geceleri düşünceler aynı endişeler etrafında döner.
• Mesafe: Kişi sadece işlevini yerine getirir, çocuğundan eskisi kadar zevk almaz, arkadaşlarından uzaklaşır.

Etkilenen kişiler bu işaretleri genellikle en son fark ederler. Bir randevunun iptal olması durumunda hissedilen rahatlama bir uyarı işaretidir. Bir diğeri ise dinlenmenin artık hiçbir anlamı kalmadığını düşünmektir.

Başlangıçta genellikle tek bir kriz yoktur. Birçok şey aynı anda birikir. Özel ihtiyaçları olan bir çocuk, aylarca süren uykusuzluk, okul ya da sağlıkla ilgili endişeler, üstüne bir de iş ve ev işleri. Bu yük nadiren eşit olarak dağıtılır. Çoğu zaman ebeveynlerden biri yükün büyük kısmını tek başına üstlenir ve buna ek olarak zihninde her şeyi organize eder: randevular, endişeler, sürekli düşünmek zorunda kalmak.

Uzmanlar tekrarlayan bir örüntüden bahsediyor: yüksek adanmışlık, yetersiz destek ve yetersiz dinlenme ile karşı karşıya kalıyor. Sürekli hazır bulunan ve kendi ihtiyaçlarını ikinci plana atan kişi, enerji rezervlerini dolmadan daha hızlı tüketir. Eğer bir rahatlama olmazsa, aşırı yük yorgunluğa dönüşür. Bu durumun tam tablosu üç alandan oluşur: derin yorgunluk, görevlere ve insanlara karşı artan içsel mesafe ve eskisi kadar verimli olamadığı hissi.

Durumu doğru değerlendirmek için önemli bir nokta: Tıpta tükenmişlik, bağımsız bir hastalık olarak kabul edilmez. Ancak buna eşlik eden şikayetler, depresyon riskini artırabilir veya depresyonun bir sonucu olabilir. Tükenmişlik ve depresyon birbiriyle örtüşür, ancak farklı türde yardıma ihtiyaç duyar. Depresyonda acı yaşamın tüm alanlarını etkilerken, tükenmişlikte acı daha çok somut bir aşırı yüklenmeye bağlıdır. Bu nedenle, durum devam ederse tıbbi bir değerlendirme yaptırmak faydalı olacaktır.

Bu durumu boş bir öğleden sonra ile düzeltmek mümkün değildir. Küçük, istikrarlı adımlar büyük kararlar almaktan daha fazla yardımcı olur:

• Yükü paylaşmak: Görevleri belirleyip eşinize, büyükanne ve büyükbabalara ya da arkadaşlarınıza devredin. Somut bir şekilde yardım isteyin, birinin kendiliğinden yardım etmesini beklemeyin.
• Uykuyu koruyun: Mümkün olduğunca gece nöbetlerini paylaşın. Sürekli uyku eksikliği yorgunluğu devam ettirir.
• İletişimi sürdürün: Diğer ebeveynlerle yapılan kısa sohbetler bile yalnızlık hissini ortadan kaldırır.
• Danışmanlık hizmetlerinden yararlanın: Ebeveynlik danışma merkezleri ve aile danışmanlığı hizmetleri ücretsizdir, genellikle hızlı bir şekilde ulaşılabilir ve istenirse anonim olarak yararlanılabilir.
• Küçük dinlenme molaları planlayın: Temiz havada hareket etmek, kendinize ayırdığınız sabit bir zaman, bir saatliğine kapatılmış bir cep telefonu. Bu tür molalar, boşalmış bir pili bir gecede doldurmaz, ancak daha fazla tükenmeyi yavaşlatır.

Önleme, düzeltme kadar önemlidir. Uyarı işaretlerine erken dikkat edenler, tam bir yorgunluk noktasına hiç gelmezler. Bu konuda öneriler, ebeveynler için tükenmişlik önleme rehberinde bulunabilir.

Bazı belirtiler, derhal profesyonel yardım gerektirir. Bunlar arasında şunlar yer alır:

• birkaç hafta boyunca devam eden ve dinlenmekle geçmeyen yorgunluk,
• sürekli moral bozukluğu, umutsuzluk, suçluluk duygusu,
• fiziksel bir nedeni olmayan bedensel şikayetler,
• kendi çocuğuna veya kendine artık yetemediği düşüncesi.

İlk başvuru noktası aile hekimidir. Aile hekimi, tiroid sorunları veya demir eksikliği gibi fiziksel nedenleri ekarte edebilir ve sizi bir tıp uzmanına veya psikoterapiste yönlendirebilir. Sürekli sırt ağrısı olduğunda çoğu ebeveyn bir doktora başvurur. Kendi yorgunluğunuz için de durum aynıdır. Gücünüzün tamamen tükendiği veya karanlık düşüncelerin ortaya çıktığı akut anlarda, bir kriz yardım hattı günün her saati ulaşılabilir durumdadır.

Rückenwind Ebeveynlere koçluk yaparak ve yüklerini hafifleterek destek olur. Yorgunluk, tükenmişlik veya depresyonun teşhisi ve tedavisi, bir tıp veya psikoterapi uzmanının elindedir. Konu bir çocuk olduğunda, bunu yalnızca bir çocuk ve ergen psikiyatrisi veya ilgili bir uzman değerlendirebilir.