Kabul ve Bağlılık Terapisi (ACT)

ACT, İngilizce “act” kelimesi gibi telaffuz edilir ve Kabul ve Bağlılık Terapisi’nin kısaltmasıdır. Bu terapi, ABD’li psikolog Steven C. Hayes tarafından 1980’li yıllardan itibaren geliştirilmiştir. Teknik açıdan ACT, davranış terapisinin sözde üçüncü dalgasına aittir. İlk dalga gözle görülür davranışlarla, ikinci dalga ise bilişsel davranış terapisinin odak noktası olan düşünce ve inançlarla çalışıyordu. ACT ise bunlara farkındalık ve kişisel değerleri de ekler.

Temel fikir alışılmadık derecede basittir. Korku, keder, gerginlik ve kendinden şüphe duyma insan olmanın bir parçasıdır. Bu tür duyguları bastırmak için çok fazla enerji harcayan kişi, günlük yaşamda genellikle onlara daha da sıkı bağlanır. Bu nedenle ACT farklı bir tutum benimsiyor: Zorlu içsel deneyimlerin var olmasına izin verilirken, kişi kendisi için gerçekten önemli olan şeyleri yapmaya devam eder. ACT, bu kabul etme ve değer odaklı eylem arasındaki etkileşime “psikolojik esneklik” adını verir.

ACT, psikolojik esnekliği altı süreç üzerinden tanımlar. Bu model, altıgen şeklinde gösterilebildiği için teknik terminolojide Hexaflex olarak adlandırılır. Ebeveynler için bu ilkeler şu şekilde açıklanabilir:

• Kabul: Hoş olmayan duyguları sürekli mücadele etmek yerine bilinçli olarak kabul etmek.
• Ayrıştırma: Düşüncelerden mesafe kazanmak. “Bunu asla başaramayacağım” gibi bir cümle, bir düşünce olarak kabul edilir ve kesin bir gerçekmiş gibi değerlendirilmez.
• Şimdiki an: Dikkatinizi dün veya yarın hakkında kafa yormaktan uzaklaştırıp, “buraya ve şimdi”ye getirin.
• Bağlam olarak benlik: Duygular değişse bile sabit kalan, gözlemci bir varlık olarak kendini deneyimlemek.
• Değerler: Hayatta neye önem verdiğinizi netleştirmek; örneğin, ailenize güvenilir bir şekilde destek olmak ya da kendinize karşı dürüst olmak.
• Kararlı Eylem: Korku ya da isteksizlik olsa bile bu değerlere doğru somut adımlar atmak.

ACT, transdiagnostik bir yaklaşım olarak kabul edilir. Yani, tek bir tanıya bağlı değildir; bunun yerine, pek çok psikolojik sorunda görülen kalıplara odaklanır; örneğin, rahatsız edici duygulardan kaçınma gibi. Depresyon, anksiyete bozuklukları, obsesif-kompulsif bozukluk, travma sonrası stres bozukluğu, yeme bozuklukları ve bağımlılık sorunlarında uygulanır.

Kronik fiziksel şikayetler, özellikle de uzun süreli ağrılar, bu yöntemin geniş bir uygulama alanını oluşturur. Burada amaç, ağrıyı tamamen ortadan kaldırmaktan ziyade, yeniden anlamlı ve aktif bir yaşam kurmaktır. Yorgunluk ve tükenmişlik durumlarında da ACT, baskı ile başa çıkma şeklini değiştirmek için kullanılır. Bu yöntemin unsurları ayrıca koçluk ve stres yönetimi programlarında da karşımıza çıkar. Benzer bir yaklaşım olan Diyalektik Davranışçı Terapi de üçüncü dalga kapsamına girer ve farkındalıkla yoğun bir şekilde çalışır.

ACT, kapsamlı bir şekilde araştırılmıştır. Günümüzde, karşılaştırma grupları ve rastgele atama içeren ve yüksek kaliteli kanıt olarak kabul edilen yüzlerce randomize kontrollü çalışma mevcuttur. Meta-analizler, bu tekil çalışmaları bir araya getirerek anksiyete, depresyon ve kronik ağrı üzerinde küçük ila orta düzeyde olumlu etkiler olduğunu göstermektedir.

Yaygın olarak kullanılan bilişsel davranışçı terapi ile doğrudan karşılaştırıldığında, ACT çoğu şikayet durumunda benzer derecede iyi sonuçlar vermektedir. Verilerden şu ana kadar bu iki yöntemden birinin açık bir üstünlüğü olduğu sonucuna varılamamıştır. Bazı uygulama alanlarında, özellikle çocuklarda ve ergenlerde, çalışma sayısı hâlâ yetersizdir. Meslek dernekleri, ACT’yi etkili ve ampirik olarak desteklenen bir yöntem olarak sınıflandırmakla birlikte, yöntem seçiminin her zaman ilgili kişiye ve şikayet tablosuna uygun olması gerektiğini vurgulamaktadır.

Aileler için ACT’nin temel yaklaşımı, günlük yaşamda bir rahatlama sağlayabilir. Ruhsal bir rahatsızlığı olan bir çocuğa eşlik etmek, kaygı, çaresizlik ve öfke duygularını beraberinde getirir. Bu duygular, tartışarak ortadan kaldırılabilen türden değildir. ACT, bu duyguları kabul etmeyi ve yine de ebeveyn olarak sizin için önemli olan şeylere odaklanarak harekete geçme yeteneğinizi korumayı teşvik eder. Bazı rehabilitasyon klinikleri ve ayakta tedavi merkezleri, aile üyeleri için de ACT grupları sunmaktadır.

ACT’nin bir çocuk veya ergen için uygun bir yöntem olup olmadığı dışarıdan karar verilemez. Rückenwind Ebeveynler’i destekler ve aileleri güçlendirir, ancak tedavinin yerini almaz. Tanı koyma ve uygun bir tedavi önerisi, çocuk ve ergen psikiyatrisi (KJP) uzmanı veya bir tıp ya da psikoterapi uzmanının görevidir. Çocuğunuzla ilgili acil bir endişeniz varsa, yakınınızdaki çocuk ve ergen psikiyatrisi kliniği ilk başvurmanız gereken yerdir.