Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT / CBT)

Bilişsel Davranışçı Terapi, kısaca BDT, iki yaklaşımı birleştirir: düşünceler ve değerlendirmelerle ilgilenen bilişsel terapi ile somut davranışlara odaklanan davranışçı terapi. Temel düşüncesi basittir: Bir çocuğun ne düşündüğü, nasıl hissettiği ve nasıl davrandığı birbiriyle yakından ilişkilidir.

Günlük hayattan bir örnek: Bir kız, sunum yapmadan önce “Herkesin önünde rezil olacağım” diye düşünür. Bu düşünce kaygıya yol açar, kız hasta olduğunu bildirir ve bir sonraki sunumdan duyduğu kaygı artar. KVT tam da bu zincir üzerinde çalışır. Çocuk ve terapist bu tür düşünce kalıplarını inceler, değerlendirir ve daha gerçekçi düşünceler arar. Uzmanlar, tipik bir kalıbı “felaket senaryosu oluşturma”, yani olabilecek en kötü sonucu hayal etme olarak adlandırır.

KVT genellikle yapılandırılmış ve şimdiki zamana odaklı bir şekilde çalışır. Odak noktası, çocuğun bugün önündeki engellerin neler olduğu ve somut olarak neyin yardımcı olacağı sorusudur. Ayrıca terapist ve çocuk, bir bozukluğun nasıl ortaya çıktığını ve devam ettiğini birlikte açıklarlar. Uzmanlar bu açıklamaya “psiko-eğitim” adını verir; bu, çocuğun kendi tepkilerini daha iyi anlamasına yardımcı olur.

İlk adım, tanışma aşamasıdır. Çocuklar ve ergenler için sağlık sigortası, çocuk, ebeveynler ve terapistin birbirlerine uygun olup olmadıklarını değerlendirdikleri en fazla altı deneme seansının masraflarını karşılar. Asıl terapi ancak bundan sonra talep edilir.

Seanslarda öncelikle sorun ayrıntılı bir şekilde incelenir: Hangi durumlar kaygıyı, üzüntüyü veya takıntıyı tetikliyor ve bunları sürdüren nedir? Bundan yola çıkılarak somut hedefler belirlenir ve bir tedavi planı oluşturulur. KVT’nin tipik bir özelliği, seanslar arasında aktif işbirliğidir. Birçok çocuk, düşünceleri ve duyguları hakkında bir günlük tutar ya da gevşeme ve başa çıkma tekniklerini uygular. Bir anksiyete bozukluğunda çocuk, terapistin eşliğinde korktuğu duruma adım adım yaklaşır ve böylece kaygının kendiliğinden azaldığını deneyimler.

Daha küçük çocuklarda ise uzun konuşmalar yerine oyun, resimler ve yaşa uygun egzersizler yoluyla ilerleme sağlanır. Bu “ev ödevleri” tedavinin ayrılmaz bir parçasıdır. Seanslarda ilerlemeler ve ortaya çıkan yeni zorluklar düzenli olarak tartışılır.

Davranışçı terapi ve bunun bilişsel yönüyle geliştirilmiş hali, en sık kullanılan ve bilimsel olarak en iyi araştırılmış psikoterapiler arasında yer almaktadır. Birçok bozukluk için KVT, birinci tercih edilen tedavi olarak kabul edilmektedir. Bu terapi, diğerlerinin yanı sıra anksiyete bozuklukları, depresyon, obsesif-kompulsif bozukluklar ve yeme bozukluklarında uygulanmaktadır.

Çocukluk ve ergenlik döneminde görülen obsesif-kompulsif bozukluklarda, Alman Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Derneği (2021) öncülüğünde hazırlanan S3 kılavuzu, bozukluğa özgü BDT’yi birinci tercih psikoterapisi olarak önermektedir. Temel unsur, maruz kalma terapisinin bir türü olan maruz kalma ve tepki yönetimidir. Serotonin geri alım inhibitörleri içeren ilaçlar, ancak terapi yeterli olmadığında gündeme gelir.

Çocuk ve ergenlerde görülen depresyonlarda IQWiG, KVT ve kişilerarası psikoterapinin depresif semptomları hafifletebileceği ve bu konuda antidepresanlardan daha kötü sonuç vermediği sonucuna varmıştır. KVT, kılavuzda yer alan yöntemler arasındadır. Bu, yararının bilimsel olarak kabul edildiği ve yasal sağlık sigortalarının tedavi masraflarını karşıladığı anlamına gelir.

Çocuk ne kadar küçükse, ebeveynlerin sürece katılımı o kadar fazla olur. Ebeveynler günlük yaşamla ilgili bilgiler verir, teknikleri öğrenir ve evde de bunları uygular. Bazı tedaviler, ailenin günlük yaşamının ilerlemeyi desteklemesi için KVT’yi ebeveyn eğitimiyle birleştirir.

Bu, ebeveynler için genellikle bir uyum süreci gerektirir. Ebeveynlerin endişeli davranışları, çocuğu korumak amacıyla devralmak yerine sakin kalmaları ve çalışılan adımlara eşlik etmeleri, çocuğa daha fazla yardımcı olur. Her bir vakada neyin uygun olduğu, aile tarafından tedaviyi yürüten uzmanla görüşülür.

KVT, kabul edilen tek yöntem değildir. Çocuğa ve bozukluğa bağlı olarak, Kabul ve Bağlılık Terapisi (ACT) veya psikodinamik terapi de uygun olabilir. Hangi yolun doğru olduğu, tanıya, yaşa ve çocuğun neyle iyi başa çıkabildiğine bağlıdır.

İlk başvuru noktası genellikle çocuk doktoru veya aile hekimidir. Psikoterapi için çocukların ve ergenlerin, bu alanda uygun eğitime sahip bir uzmana, örneğin bir çocuk ve ergen psikoterapistine veya bir çocuk ve ergen psikiyatristine ihtiyaçları vardır. Birçok bölgede aileler, sağlık sigortası kapsamındaki bir yer için aylarca beklemek zorunda kalır. Bu süre zarfında, bir ebeveyn danışma merkezine veya sosyal psikiyatri servisine başvurmak faydalı olabilir.

KVT’nin uygun olup olmadığı, dikkatli bir tanıya bağlıdır. Bu değerlendirme ve tedaviye ilişkin karar, yalnızca bir çocuk ve ergen psikiyatristi (KJP) ya da tıbbi veya psikoterapötik bir uzman tarafından verilebilir. Rückenwind Eltern, ebeveynlere günlük yaşamlarında koçluk yaparak destek olur ve onları güçlendirir. Janike, sosyal hizmet uzmanı ve ebeveyn koçudur; ayrıca çocuk ve ergen psikoterapisti olmak üzere eğitim görmektedir. Kendisi teşhis koymaz ve psikoterapinin yerini almaz.