Maruz kalma terapisi

Maruz kalma terapisi (konfrontasyon terapisi veya uyaranla yüzleşme olarak da adlandırılır), davranış terapisinin temel bileşenlerinden biridir. Bu terapide çocuk veya genç, kaygı uyandıran durumlara, düşüncelere veya nesnelere bilinçli olarak maruz kalır; artık bunlardan kaçınmak yerine. Örneğin, köpeklerden korkan bir çocuk, önce uzaktan, daha sonra da yakından sakin bir köpeğe yaklaşır.

Temel fikir basittir: Kaçınma kısa vadede rahatlama sağlar, ancak uzun vadede korkuyu canlı tutar. Buna karşılık, korkuya kontrollü adımlarla karşı koyan kişi, korktuğu felaketin gerçekleşmediğini ve gerginliğin kendiliğinden azaldığını fark eder. Bu deneyim, sözlerle anlatılarak elde edilemez. Çocuğun bunu bizzat yaşaması gerekir ki beyin yeni bir öğrenme süreci geçirebilsin.

Yüzleştirme yöntemi özellikle anksiyete ve kompulsif davranışlarda kullanılır. Teknik terimlerle ifade edersek:

• spesifik fobiler (örneğin hayvanlardan, yükseklikten veya iğnelerden korkma) gibi anksiyete bozuklukları, panik bozukluk, sosyal anksiyete veya yaygın anksiyete bozukluğu
• Zorlayıcı düşünceler ve tekrarlanan davranışların (örneğin sürekli el yıkama veya kontrol etme) günlük yaşamı belirlediği obsesif-kompulsif bozukluklar
• Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) ve bazı yeme bozuklukları ile diğer bozukluklara eşlik eden durumlar

Anksiyete bozukluklarında, korkulan durumlarla hedefli bir şekilde yüzleşmek, bilimsel olarak iyi kanıtlanmış tedavinin temelini oluşturur. Kompulsif bozukluklarda ise maruz kalma ve tepki yönetimi içeren davranışçı terapi, ilk tercih edilen yöntem olarak kabul edilir.

Genellikle ilk adım psikoeğitimdir: Çocuk ve ebeveynler, kaygının vücutta nasıl ortaya çıktığını ve kaçınmanın bunu neden daha da güçlendirdiğini anlarlar. Bundan sonra genel olarak iki yol vardır.

Aşamalı yüzleşme (sistematik duyarsızlaştırma) yönteminde çocuk, kolaydan zora doğru adım adım ilerler. Birlikte bir tür “korku merdiveni” oluşturulur ve önce en alt basamaktan başlanır. Yoğun konfrontasyon (uyaran bombardımanı) yönteminde ise doğrudan şiddetli kaygı uyandıran durumla başlanır.

Önemli olan, bir terapistin egzersizleri sadece anlatmakla kalmayıp, eşlik etmesidir. Kompulsif davranışlarda buna tepki yönetimi de eklenir: Çocuk, kompulsif eylemi gerçekleştirmeden gerginliğe dayanır ve korktuğu şeyin gerçekleşmediğini deneyimler. Bu tür egzersizler genellikle gerçek yaşamda, örneğin evde veya okulda yapılır.

Maruz kalma, bir öğrenme sürecidir. Çocuk, korktuğu durumda yeterince uzun süre kalırsa iki deneyim yaşar: Korku artar, zirveye ulaşır ve sonra kendiliğinden tekrar azalır. Ve beklenen felaket, ısırılma, utanç verici durum ya da talihsizlik gerçekleşmez.

Her tekrarla birlikte tepki zayıflar. Beyin, eski korku anılarının yanına yeni, sakinleştirici deneyimleri de kaydeder. Böylece tetikleyici, yavaş yavaş etkisini yitirir. İşte bu nedenle tekrarlanan, düzenli alıştırmalar çok önemlidir; tek bir cesur eylem genellikle yeterli olmaz. Bilişsel davranışçı terapide yüzleşme, korku dolu düşünceleri sorgulamakla tamamlanır.

Ebeveynler, kendileri terapi görmeden de maruz kalma sürecinde önemli müttefiklerdir. Şu yaklaşımlar faydalıdır:

• Kaçınmayı desteklememek: İyi niyetle yapılan “vazgeçme” önerileri ve korku yaratan durumlardan kaçınmaya yönelik bahaneler, korkuyu pekiştirir. Uzmanla görüşülerek belirlenen küçük adımlar daha fazla yardımcı olur.
• Sadece başarıyı değil, cesareti de takdir edin: Sonuç ne olursa olsun, çocuğunuzun cesaretini övün.
• Sakin olun: Çocuklar ebeveynlerinin gerginliğini hisseder. Sakin ve ilgiyle dolu bir ses tonu, güven hissi verir.
• Alıştırmalara destek olun: Genellikle ailelere seanslar arasında yapmaları gereken ödevler verilir. Düzenlilik önemlidir.

Önemli: Yüzleşme egzersizleri uzmanların elinde yapılmalıdır. Ebeveynler kendi başlarına zorlu bir maruz kalma sürecini zorlamamalıdır; bu, çocuğu aşırı zorlayabilir ve güvenini sarsabilir.

Eğer korkular veya takıntılar çocuğunuzun günlük hayatını kısıtlıyorsa, belirli durumlardan kaçınıyorsa, uyku, okul veya arkadaşlık sorunları yaşıyorsa, bu destek almanız için bir nedendir. İlk başvurulacak yerler çocuk doktoru ve çocuk-genç psikoterapi muayenehaneleridir.

Rückenwind Ebeveynler, bu konularla başa çıkma sürecinde size bir aile olarak eşlik eder ve güç verir. Bu destek bir koçluk niteliğindedir ve tanı veya tedavinin yerini almaz. Bir anksiyete veya obsesif-kompulsif bozukluk olup olmadığı ve maruz kalma terapisinin uygun olup olmadığı, yalnızca bir çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanı (KJP) veya bir tıp ya da psikoterapi uzmanı tarafından belirlenebilir.