Kardeşlerin İhmal Edildiğini Hissetmesi

Bir çocuk kronik bir hastalığa sahipse veya engelli ise, ebeveynlerin zamanının büyük bir kısmı bu çocuğa ayrılır: doktor randevuları, ilaçlar, bakım, endişe. Sağlıklı kardeş ise bir kenarda kalır ve bu ilgiden daha az pay alır. Bu dengesizlikten dolayı, kendisinin daha az önemli olduğu hissi gelişebilir. Uzman kurumlar ve aileler bu duruma “gölge çocuk” adını verir.

Burada kastedilen, oyuncaklar yüzünden çıkan bir kavga değildir. Çocuk, haftalarca ve aylarca, kendi isteklerinin kardeşinin hastalığından daha önemsiz görüldüğünü hisseder. Genellikle sessizce davranır, yardımcı olur, kendini geri planda tutar. İçinde hüzün ya da öfke birikir. Uzmanlar bunu, zorlu bir aile durumuna karşı anlaşılabilir bir tepki olarak görürler. Bu, ayrı bir tanı değildir.

İşaretler genellikle belirsizdir. Hiç sorun çıkarmayan bir çocuk, sesini yükselten bir çocuk kadar sıkıntılı olabilir.

• Kendini geri çeker, üzgün veya suskun görünür.
• Belirgin bir neden olmaksızın karın ağrısı veya baş ağrısından şikayet eder.
• Okul notları düşer, konsantrasyonu azalır.
• Önemsiz bir nedene rağmen öfke patlamaları ya da inatla tepki verir.
• Aşırı derecede uyum gösterir ve yaşına göre çok ağır görevleri üstlenir.
• Suçluluk duygularını dile getirir; örneğin, hastalığın oluşmasında kendisinin de payı olduğu gibi gizli düşünceler.

Dikkat çeken bir değişiklik vardır: Eskiden açıkça konuşan bir çocuk, artık sessizleşir. Bazı çocuklar, ebeveynlerine ek bir yük olmak istemedikleri için sıkıntılarını gizlerler. Üstlenilen sorumluluk kalıcı bir rol haline geldiğinde, buna “kardeş çocuğunun ebeveynleştirilmesi” denir.

Ebeveynlik süresi sınırlıdır. Diyabet, epilepsi veya bir engeli olan bir çocuğun, günü dolduran randevuları, tedavileri ve gözetimi vardır. Bu çocuğun zamanını alan şeyler, başka alanlarda eksiklik yaratır. Sağlıklı çocuk ise istemeden kenara itilir.

Bu, kötü ebeveynliğin bir işareti değildir. Uzman literatürde bu durum, ebeveynlerin güçlerinin ötesine geçtikleri olağanüstü bir durumun tipik bir yan etkisi olarak tanımlanmaktadır. Buna kendi yorgunlukları da eklenince, diğer çocuğa ayrılan ilgi daha da azalır. Çoğu zaman ebeveynler, sağlıklı çocuğu farkında olmadan bir umut kaynağı haline getirir ve hasta çocuğun yapamadığı şeyleri onun yapabileceğine inanır. Bu baskı, dengeleri bozabilir ve okulda sorunlara ya da içine kapanmaya yol açabilir. Aynı zamanda araştırmalar, bu çocukların birçoğunun özellikle sosyal açıdan yetkin ve bağımsız bireyler haline geldiğini göstermektedir. Her iki durum da bir arada var olabilir.

Çocuklar, hasta bir kardeşin zaman zaman daha fazla ilgiye ihtiyaç duymasını kabullenebilirler. Bunun yanı sıra, ebeveynlerini kendilerine özel olarak ayırabilecekleri güvenilir anlara da ihtiyaç duyarlar. Küçük, düzenli ritüeller bu konuda nadiren yapılan büyük gezilerden daha etkili olur.

• Sabit zamanlar ayırın: akşamları on dakika, tüm dikkatin onlara verildiği bir yemek, haftada bir sabit randevu.
• Yaşlarına uygun ve dürüst bir şekilde hastalık hakkında konuşun, böylece gizli korkular ve suçluluk duyguları dile getirilebilsin.
• Görevleri net bir şekilde belirleyin: çocuğun üstlenebileceği ve üstlenmek istediği görevler ile yaşına uygun olmayan görevler.
• Çocuğun aile dışındaki kendi ilgi alanlarını ve arkadaşlıklarını koruyun.
• Normal sürtüşmelere izin verin; stres altında kardeşler arası rekabet bunun bir parçasıdır ve olması normaldir.

Ekip içinde görev değişimi pratik olarak yardımcı olur: Ebeveynlerden biri hasta çocuğun yanında kalırken, diğeri kardeşiyle zaman geçirir. Kendi stres düzeyinizi de göz önünde bulundurmak önemlidir, çünkü yorgun ebeveynlerin verecek pek bir şeyi kalmaz.

Bölgesel kardeş seminerleri ve kendi kendine yardım grupları, çocuklara aynı durumu yaşayan başkalarının da bulunduğu bir ortam sunar. Ülke genelinde bu tür hizmetler sunan yüzden fazla kurum kayıtlıdır. Ebeveynler için ise güçlerini daha iyi dağıtmalarına yardımcı olan rehber kitaplar ve danışma merkezleri mevcuttur.

Sinyaller, örneğin sürekli içine kapanma, uyku sorunları, belirgin bir başarı düşüşü veya tekrarlayan suçluluk duyguları gibi, güçlü bir şekilde devam ediyorsa, uzman bir değerlendirme yaptırmak akıllıca olacaktır. Rückenwind, ebeveynlere günlük yaşamlarında ve kardeş çocuklarına bakış açılarında koçluk desteği sunar. Bu, bir teşhis veya psikoterapinin yerini tutmaz. Sorunun arkasında daha fazlası olup olmadığı, yalnızca bir çocuk ve ergen psikiyatrisi muayenehanesi (KJP) veya bir tıp uzmanı ya da psikoterapist tarafından netleştirilebilir.