Kendine Bakım (Self-Care)

Kendine özen göstermek, uyku, dinlenme, iletişim ve hareket gibi kendi ihtiyaçlarını fark etmek ve bunları günlük yaşamda bir yer bulmasını sağlamaktır. Ruhsal bir hastalığı olan bir çocuğun ebeveynleri için tam da bu ihtiyaçlar genellikle öncelik listesinin en altına kayar. Muayene randevusu, ev ödevleri, bir sonraki kriz görüşmesi ön planda olur.

Kendine özen göstermek bencillikle pek ilgisi yoktur. Sağlık portalları bunu, uzun süre boyunca çocuğun yanında olabilmenin bir ön koşulu olarak tanımlar. Sürekli sadece işlevsel olan kişi, bir noktada artık gücü kalmaz. Burada kastedilen, kendi enerjisini koruyan küçük, düzenli eylemlerdir. Bunun için büyük jestlere gerek yoktur.

Sürekli baskı altında olan ebeveynler kronik stres yaşarlar. Vücut uzun süre alarm durumunda kalır, uyku bozulur, enerji rezervleri azalır. Stresle başa çıkma konusunda uzman portallar, sürekli stresin fiziksel ve ruhsal hastalıklara yol açabileceğine dikkat çeker; bu rahatsızlıklar uyku bozukluklarından baş ağrısına ve depresif belirtilere kadar uzanır.

Bu yükün sonucunda bazılarında, tek bir hafta sonu ile atlatılamayacak kadar derin bir yorgunluk gelişir. Kendi kendine bakım işte bu noktada devreye girer. Düzenli dinlenme dönemleri, alarm durumu kalıcı hale gelmeden önce onu kesintiye uğratır. Tükenmişlik sendromunu önlemeye yönelik çalışmalardan, dinlenmenin normal hafta içi rutininin bir parçası olması gerektiği bilinmektedir. Yıllık izni beklemek genellikle yeterli olmaz. Kısa ve düzenli molalar, nadiren alınan uzun molalardan daha etkili olur.

Kendine özen göstermek, yoğun bir günün içine sığmalıdır. Çoğu zaman bu, yirmi dakikalık bir zaman dilimidir, boş bir hafta sonu değil. Somut olarak bu şu anlama gelebilir:

• çocuğun okuldan dönmeden önce tek başına kısa bir yürüyüş yapmak
• cep telefonunu ve dolayısıyla klinik sohbetini kapalı tutacağınız sabit bir saat
• haftada bir kez bir arkadaşla telefon görüşmesi yapmak
• sadece kendinize ait bir hobi, yarım saat bile olsa
• otogenik antrenman veya kısa bir nefes egzersizi gibi bir gevşeme yöntemi

Önemli olan düzenliliktir. Her gün aynı saatte yapılan bir ritüel, “bir ara” diye alınan iyi niyetli bir karardan daha uzun süre devam eder. Bu molayı, tıpkı bir doktor randevusu gibi, önceden takvime kesin olarak kaydetmek faydalıdır.

Kendine özen göstermenin bir parçası da, kendi dayanma sınırını bilmek ve buna göre hareket etmektir. Bu, bazı görevleri başkalarına devretmek ve ara sıra “hayır” demek anlamına gelir. Uzmanlar, yakınlarına, günlük yaşamda her şey çok ağır gelmeye başladığında kendi isteklerini açıkça dile getirmelerini ve pratik yardım almalarını özellikle tavsiye ediyor.

Yardım çok çeşitli şekillerde olabilir: Bir kardeş çocuğunu spora götüren büyükanne ve büyükbaba, terapiye götürmek için bir ulaşım hizmeti, ebeveynler için bir destek grubu, ev işlerinde yardım. Bu nedenle görevleri paylaşan bir anne ya da baba, daha kötü bir anne ya da baba değildir. Erken aşamada yükü hafifletmek, ebeveynler için tükenmişlik sendromunun önlenmesinin temel unsurlarından biridir. Bu önlem, henüz güç varken en etkili olur; işler tamamen çığırından çıktıktan sonra değil.

Pazarlama alanında “kendine özen gösterme” kavramı genellikle köpük banyosu, kokulu mum ve wellness hafta sonu gibi şeylerle sınırlandırılır. Bu tür şeyler hoş olabilir. Ancak sonrasında her şey yine aynı omuzlara yüklendiğinde, asıl sorun olan aşırı yükü ortadan kaldırmazlar.

Etkili özbakım daha derine iner. Şu anda hangi ihtiyaçların ihmal edildiğini sorgular ve günlük yükte bir değişiklik yapar. Buna zor dönemlerde kendine karşı nazik davranmak, yani özşefkat de dahildir. Yorgunluk veya sinirlilik nedeniyle kendini suçlamak, fazladan enerji harcamaya neden olur. Oysa durumun nesnel olarak zor olduğunu kabul etmek, yükü hafifletir. İkili bir hafta sonu güzel olabilir, ancak sorumluluğun kalıcı olarak paylaşılmasının yerini tutmaz.

Kendine özen göstermek, bir önleme ve destek aracıdır; her durum için bir çare değildir. Kısa molaların artık yetmediği bazı uyarı işaretleri vardır: sürekli içsel boşluk hissi, yorgunluğa rağmen devam eden uykusuzluk, artık hiçbir şey hissetmeme duygusu ya da kendi hayatına son verme düşünceleri. Bu durumlarda tıbbi veya psikoterapötik yardım alınması gerekir; ilk adım olarak aile hekimine başvurulmalıdır.

Rückenwind Eltern, kendinize iyi bakmanız konusunda size eşlik eder ve rehberlik eder. Bu, psikoterapinin veya teşhisin yerini almaz. Çocuğun tedaviye ihtiyaç duyduğu bir bozukluğu olup olmadığı, yalnızca bir çocuk ve ergen psikiyatristi ya da tıbbi veya psikoterapötik bir uzman tarafından tespit edilebilir.