Aşırı yük altında

“Aşırı yük altında olmak” günlük hayatta sıkça kullanılan bir ifadedir. Hiçbir tanı kataloğunda yer almaz ve herhangi bir hastalık tablosunu tanımlamaz. Ebeveynler genellikle bu kelimeyle, bir gün içindeki taleplerin kendi güçlerini aştığı anı kastederler. Ruhsal sorunları olan bir çocuğa destek veren ailelerde, nadiren tek bir tetikleyici faktör söz konusudur: Doktor randevuları, okul görüşmeleri, geceleri uykusuz kalmak, kardeşine duyulan endişe, üstüne bir de iş ve ev işleri.

Tıp açısından bu durum, mevcut güçlerin ötesine geçen bir yük olarak tanımlanabilir. Bunun geçici bir uyum süreci mi yoksa kalıcı bir hasar mı olacağı, yükün türüne ve süresine ve kişinin ne tür bir rahatlama bulabileceğine bağlıdır. Hemen hemen her ebeveyn, zaman zaman kısa süreli bir aşırı yükleme yaşar. Yorucu anların ardından vücudun dinlenebileceği bir an gelmiyorsa, duruma daha yakından bakmak gerekir. O zaman yük, kalıcı bir yorgunluğa dönüşür.

Sürekli aşırı yük, ebeveynler bunu kelimelere dökmeden önce genellikle ilk olarak bedende ve davranışlarda kendini gösterir. Tekrarlayan belirtiler şunlardır:

• Sinirlilik: önemsiz konularda çabuk sinirlenme, eş veya çocukla daha sık çatışma, ardından vicdan azabı.
• Uyku sorunları: zihni boşaltamama, geceleri uykusuz kalma, sabahları yorgun uyanma.
• Fiziksel yorgunluk: dinlenmeye rağmen sürekli yorgunluk hissi, baş, boyun veya sırt ağrıları, belirgin bir nedeni olmayan mide-bağırsak rahatsızlıkları.
• İçine kapanma: randevuları iptal etme, hobileri bir kenara bırakma, başkalarına karşı artık gücü kalmadığını hissetme.
• İçsel mesafe: Artık sadece işlev görmek gibi hissetmek, kayıtsızlık ya da kendi duygularından uzaklaşmış gibi hissetmek.

Bu tür şikayetler genellikle bir arada görülür ve haftalar boyunca şiddetlenir. Ebeveynler artık sabırlarının kalmadığını hissediyorsa, bu vücudun ciddiye alınması gereken bir sinyalidir; karakterle ilgili bir sorun değildir.

Zorlu bir dönemin ardından geçici bir aşırı yük hissi yaşamak normaldir ve tek başına bir hastalık tablosu oluşturmaz. Semptomlar kronik hale gelip haftalarca geçmemesi durumunda durum daha ciddi hale gelir.

“Burnout” terimi, duygusal tükenmişlik, içsel mesafe ve performans düşüşü hissi ile karakterize edilen kalıcı bir durumu tanımlar. Uzman kuruluşlar bunu genellikle mesleki veya faaliyetle ilişkili olarak sınıflandırır; ebeveynler için ise bu “faaliyet”, 24 saat süren bakımdır. Depresyon ise daha geniş bir etki alanına sahiptir: Moral bozukluğu, ilgi kaybı ve isteksizlik, hayatın tüm alanlarını gölgelemekte ve sıklıkla yoğun suçluluk duyguları veya değersizlik hissiyle birlikte görülmektedir. Genel bir kural olarak şunu söyleyebiliriz: Bu tür belirtilerin birçoğu iki hafta veya daha uzun süre devam ediyorsa ve günlük yaşamı belirgin şekilde etkiliyor ise, bir doktor veya psikoterapist tarafından değerlendirilmelidir. Aşırı yük, ebeveynlik için uygunluk hakkında bir şey söylemez. Sadece, uzun bir süre boyunca yükün dinlenmeden daha ağır bastığını gösterir.

Yükü hafifletmek, kendi haftanıza dürüstçe bakmakla başlar. En çok enerji tüketen işleri bir kağıda yazmak ve hangi görevlerin başkalarına devredilebileceğini, ertelenebileceğini veya iptal edilebileceğini incelemek faydalıdır. Her şeyi tek başına üstlenen kişi, daha çabuk sınırlarına ulaşır.

• Yükü paylaşın: Her şeyi kafanızda tutmak yerine, belirli görevleri eşinize, büyükanne ve büyükbabanıza veya arkadaş çevrenize devredin.
• Dinlenmeyi programa dahil edin: Gün içinde, bilinçli olarak hiçbir şey yapmamanız gereken kısa ve düzenli molalar verin. Sakin nefes alma veya günlük yürüyüş gibi aktif rahatlama yöntemleri, sürekli gerginliği azaltır.
• Beklentileri gözden geçirin: Kendi beklentilerinizin mevcut gücünüzle uyumlu olup olmadığını kontrol edin.
• İletişimi sürdürün: Kendinize özen gösterme dürtüsüne kulak verin ve suçluluk duyguları başkalarıyla konuşmanızı engellemeden önce kendinizi geri çekilme eğiliminden alıkoyun.

Zor durumdaki çocukların ebeveynleri için de yükü hafifletici hizmetler önemlidir: danışma merkezleri, yakınlar için destek grupları ve bakım ihtiyacı durumunda bakım danışmanlığı hakkı. Bu yollar tedavinin yerini almaz, ancak nefes almanızı sağlar.

Yorgunluk haftalarca sürerse, uyku kalitesi sürekli olarak bozulursa, bedensel şikayetler artarsa veya günlük yaşamdan alınan zevk kaybolursa bir doktora başvurmak yerinde olur. Ebeveynler için ilk başvuru noktası, fiziksel nedenleri ekarte edip gerekli yönlendirmeleri yapabilen aile hekimidir. Ruhsal yük ile ilgili olarak ise tıbbi ve psikolojik psikoterapistler hizmet vermektedir. Acil bir durumda ne yapacağını bilemeyenler, her zaman Telefon Danışma Hattı’na (0800 111 0 111 veya 0800 111 0 222) başvurabilirler.

Rückenwind “Eltern begleitet Familien”, ebeveynlere koçluk yaparak günlük yaşamda onları güçlendirir. Janike, sosyal hizmet uzmanı ve ebeveyn koçudur; çocuk ve ergen psikoterapisti olmak üzere eğitim görmektedir; henüz lisanslı değildir ve teşhis koymaz. Çocuğunuzda veya kendinizde ruhsal bir hastalık olup olmadığının belirlenmesi, çocuk ve ergen psikiyatrisi (KJP) uzmanı veya bir tıp ya da psikoterapi uzmanının görevidir.