Huzursuz

Ebeveynler, bir çocuk neredeyse hiç yerinde duramıyorsa ona “huzursuz” derler. Bacaklarını sallıyor, sandalyede bir o yana bir bu yana kayıyor, eşyalara dokunup duruyor, yemek yerken tekrar ayağa kalkıyor. Uzmanlar bu duruma “motor huzursuzluk” ve “güçlü hareket etme dürtüsü” adını verir.

Çocuk hekimlerinin tanımları da buna benzer: Bu durumdaki çocuklar ellerini ve ayaklarını havada sallıyor, sandalyede bir o yana bir bu yana kayıyor ve hareketsiz kalmakta büyük zorluk çekiyor. Bazıları da çok gürültülü oynuyor.

“Hırçın” günlük dilde kullanılan bir kelimedir. Bu kelime, bir çocuğun nasıl hareket ettiğini anlatır, ancak bunun nedenini açıklamaz. Çocuklar bu konuda birbirinden çok farklıdır. Biri dört yaşında yirmi dakika boyunca bir yapbozun başında oturabilirken, diğeri bunu ancak daha sonra yapabilir. Her ikisi de normal sınırlar içindedir.

Küçük çocuklar doğuştan muazzam bir hareket etme dürtüsüne sahiptir. Koşarak, tırmanarak ve zıplayarak çevrelerini keşfederler. Çocuk sağlığı ile ilgili uzman portalları, dört ila altı yaş arası çocuklar için günde üç saatten fazla hareket etmeyi önermekte ve uzun süreli oturma dönemlerini yaklaşık yirmi dakikada bir hareket ederek kesintiye uğratmayı tavsiye etmektedir.

Dolayısıyla, uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra birden koşmaya başlayan bir çocuk, yaşına uygun bir davranış sergiliyor demektir. Burada belirleyici olan, durumun bağlamıdır. Normal davranışta huzursuzluk, örneğin uzun bir kreş gününün ardından veya heyecan verici bir olaydan önce gibi belirli anlarda ortaya çıkar. DEHB’de ise huzursuzluk, aslında sakin kalmanın mümkün olduğu durumlar da dahil olmak üzere, yaşamın çeşitli alanlarında devam eder.

Huzursuzluğun başka nedenleri de olabilir. Örneğin, motor gelişim bozukluğu DEHB’den farklı bir durumdur: Bu tür çocuklar, hareketler için yoğun konsantrasyon göstermeleri gerektiğinden çabuk yorulurlar. Bu durum, aceleyle DEHB olarak yorumlanmamalıdır.

Hareket, ortadan kaldırılması gereken bir engel değildir. Sağlıklı gelişimin bir parçasıdır. Bol bol hareket eden çocuklar daha iyi konsantre olabilirler. Düzenli fiziksel aktivite kasları ve dayanıklılığı güçlendirir, kalp-damar sorunları riskini azaltır ve hatta DEHB dahil olmak üzere kronik hastalıkların tedavisini destekler.

Çoğu çocuk için kıpırdanmak bir tür özdenetim biçimidir. Ayağını sallamak ya da bir nesneyi yoğurmak, uyanık ve dikkatli kalmalarına yardımcı olur. Hareket etmeyi seven bir çocuğu sürekli frenleyen kişi, onun bir çıkış yolunu elinden alır.

Hareket etme dürtüsüne alan tanımak daha mantıklıdır: dışarıda koşup oynamak, oturma sürelerini kısa tutmak, mesafeleri yürüyerek veya bisikletle kat etmek. Çok aktif çocuklar, sonrasında sakinleşmek için genellikle yetişkinlerin yardımına ihtiyaç duyar.

DEHB üç temel alanda kendini gösterir: Dikkatsizlik (konsantrasyon bozukluğu, kolayca dikkatin dağılması), hiperaktivite (kaba ve ince motor becerilerde huzursuzluk, aşırı hareket etme dürtüsü) ve dürtüsellik (dürtü kontrolü eksikliği, düşüncesiz davranışlar). Hiperaktivite, genellikle küçük çocuklarda en belirgin şekilde görülür.

Bir bozukluktan söz edilebilmesi için birkaç kriterin bir araya gelmesi gerekir: Davranış, yaşa uygun olanın ötesine geçmelidir. Okul öncesi yaştan beri mevcut olmalı ve altı aydan uzun sürmelidir. Ayrıca, çocuğu aile, kreş veya okul gibi hayatın çeşitli alanlarında aynı anda zorlamalıdır.

Önemli bir nokta: Her hareketli veya dikkatsiz çocuk DEHB’ye sahip değildir. Sadece yerinde duramama durumu tek başına tanı için yeterli değildir. İlgili terimler arasında hiperkinetik bozukluklar ve sakinleşememe sayılabilir.

Günlük yaşamda, hareket etme dürtüsüne karşı koymak yerine bunu planlamaya çalışmak faydalıdır. Sabit hareket zamanları, net ve sakin bir düzen, kısa oturma süreleri ve çocuğun adım adım tamamlayabileceği görevler, genellikle her iki taraf için de rahatlama sağlar.

Huzursuzluğun hangi durumlarda ortaya çıktığını ve çocuğu ne kadar kısıtladığını gözlemleyin. Birkaç hafta boyunca tutacağınız notlar, uzmanlarla daha sonra yapacağınız görüşme için tek bir kötü günden çok daha değerlidir.

Aile, kreş veya okulda sürekli bir zorlanma yaşanıyorsa ilk başvurulacak kişi çocuk doktorudur. DEHB’nin kesin olarak değerlendirilmesi ve teşhisi, yalnızca bir çocuk ve ergen psikiyatristi ya da bu konuda yeterli niteliklere sahip bir tıp uzmanı veya psikoterapist tarafından yapılabilir. Rückenwind, ebeveynler olarak bu aşamada size koçluk yaparak eşlik eder, ancak kendisi herhangi bir teşhis koymaz.