Stimming (kendini uyarma)

Stimming, İngilizce “self-stimulating behaviour” (kendini uyaran davranış) ifadesinin kısaltmasıdır. Bu terim, bir kişinin kendini düzenlemek için kullandığı tekrarlayan, genellikle ritmik hareketleri, sesleri veya duyusal izlenimleri ifade eder. Tipik örnekler arasında parmakları sallamak, sallanmak, mırıldanmak, nesneleri çiğnemek veya bir kalemle vurmak sayılabilir.

Dışarıdan bakıldığında bu davranışlar genellikle amaçsız görünür. Ancak içsel olarak net bir işlevi vardır: Duyguları ve duyusal uyaranları düzenlemeye yardımcı olur. Herkes bir dereceye kadar bunu yapar: Toplantıda ayak sallamak, saçları parmaklarla çevirmek, sakız çiğnemek. Otistik çocuklarda ve DEHB’li çocuklarda ise “stimming” daha belirgin, daha görünür ve iç denge için genellikle daha önemlidir. Çoğu zaman bu, çocuğun mantıklı bir stratejisidir. Bunu ortadan kaldırmaya çalışmak gerekmez.

Stimming, hangi duyuya hitap edildiğine bağlı olarak çok farklı şekillerde ortaya çıkar:

• Hareket: Sallanma, salınma, zıplama, parmak uçlarında yürüme, daire çizerek dönme
• Eller: Parmakları çırpmak veya sallamak, genellikle gözlerin önünde
• Ses ve sesler: Mırıldanma, uğultu, kelimeleri veya cümleleri tekrar etme
• Dokunma ve ağız: Çiğnemek, giysileri çekiştirmek, yüzeyleri okşamak
• Görme: Akan suyu, dönen tekerlekleri veya ışıkları uzun süre izlemek

Bazı biçimler günlük hayatta neredeyse hiç fark edilmezken, diğerleri oldukça belirgindir. Stimming genellikle çocuk heyecanlı, gergin, aşırı uyarılmış veya sevinçle coşmuş olduğunda artar. Bu nedenle, çocuğunuzun o anda içsel olarak nasıl hissettiğine dair ince bir ipucu olabilir.

Stimming, özellikle otizm spektrumundaki çocuklarda ve DEHB’li çocuklarda sıkça görülür, ancak başka durumlarda da ortaya çıkabilir. Otistik çocuklarda bu davranış oldukça belirgin bir yer tutabilir. Uzmanlar, parmakları gözlerin önünde sallama veya yerinde sallanma gibi her zaman aynı, tekdüze hareketleri tanımlar.

Bunun nedeni, uyaranların işlenişindeki farklılıktır. Birçok çocuk uyaranları çok yoğun bir şekilde algılar (uyaranlara aşırı duyarlılık), diğerleri ise sinir sistemleri yetersiz uyarılmış olduğu için ek uyaranlara ihtiyaç duyar. Stimming bu durumu dengeler: Uyaran bombardımanı durumunda tekrarlama sakinleştirici ve koruyucu bir etki yaratırken, uyaran yetersizliği durumunda eksik olan girdiyi sağlar. DEHB’de stimming, yüksek hareket ve aktivasyon ihtiyacıyla yakından ilişkilidir. Kıpırdanma, vurma veya mırıldanma, uyanık ve konsantre kalmaya yardımcı olur. Her iki durumda da “stimming” genellikle işlevseldir ve duygu düzenlemesini destekler. Nadiren asıl sorun budur. Çoğu zaman bu, çocuğun içsel dengesizliğine getirdiği bir çözümdür.

Çoğu zaman stimming zararsızdır ve engellenmemelidir. Ancak bazı durumlarda daha yakından bakmak gerekir:

• çocuk bu sırada kendine zarar veriyorsa, örneğin kafasını bir yere çarpıyorsa, elini ısırıyorsa veya cildini çizerek yaralıyorsa
• başkaları istemeden yaralanıyorsa
• eğer bu davranış çocuğu o kadar yoğun bir şekilde etkiliyor ki öğrenme, uyuma veya iletişim kurma neredeyse imkansız hale geliyorsa

Bu durumlarda bile amaç, stiming davranışını basitçe yasaklamak değildir. Çocuklar stiming davranışlarını sürekli olarak bastırmak zorunda kalırlarsa (teknik terim: maskeleme), bu durum çok fazla enerji gerektirir ve genellikle ruh sağlığını olumsuz etkiler. Arkasındaki ihtiyacı ortadan kaldırmak yerine, birlikte güvenli ve kabul edilebilir bir yol bulmak daha mantıklıdır.

Stimming’i ortadan kaldırmak için özel bir eğitim yapmanıza gerek yoktur. Sakin ve kabul edici bir tutum sergilemek faydalıdır:

• Stimming'i bir tür dil olarak algılayın. Bu davranış genellikle çocuğunuzun o anda kendini dengelediğini gösterir.
• Gerekirse gürültü, parlak ışık veya kalabalık gibi tetikleyicileri (uyaran aşırı yüklemesi) azaltın.
• Kendine zarar verme davranışları söz konusuysa: Çocuğunuzla birlikte güvenli bir alternatif arayın; örneğin çiğneme oyuncakları, dikenli top veya fidget oyuncakları.
• Çocuğunuzu çevresinin utandırıcı tepkilerinden koruyun. Stimming, utanılacak bir şey değildir.
• Ortak düzenleme, yani kendi sakinliğiniz sayesinde çocuğunuza destek verin.

Davranışın arkasında otizm, DEHB veya başka bir durum olup olmadığından emin değilseniz ya da kendine zarar verici stiming görülüyorsa, destek alın. Güvenilir bir değerlendirme ve teşhis, yalnızca bir çocuk ve ergen psikiyatrisi (KJP) uzmanı veya bir tıp ya da psikoterapi uzmanı tarafından konulabilir. Rückenwind, ebeveynler olarak size eşlik eder ve bir koçluk hizmeti sunar; ancak teşhis veya tedavinin yerini almaz.