Uyum Bozukluğu

Uyum bozukluğu (ICD-10: F43.2), bir çocuğun hayatını altüst eden zorlu bir olaya karşı ortaya çıkan psikolojik bir tepkidir. Tetikleyici genellikle somut bir olaydır: ebeveynlerin ayrılması, yabancı bir şehre taşınma, okul değişikliği, bir büyükanne veya büyükbabanın vefatı ya da ailede ciddi bir hastalık teşhisi.

Çocuk, yaşına göre beklenenden daha zor bir şekilde bu değişiklikle başa çıkamaz. Semptomlar genellikle olaydan sonraki bir ay içinde ortaya çıkar. Burada önemli olan, çocuğun ne kadar acı çektiği gibi öznel deneyimdir; olayın dışarıdan ne kadar kötü göründüğü ise o kadar önemli değildir. Bir taşınma, bir çocuğu neredeyse hiç etkilemezken, başka bir çocuğu haftalarca dengesinden çıkarabilir.

Çocuklarda ve ergenlerde uyum bozukluğu genellikle davranışlarda kendini gösterir, nadiren açık sözlerle ifade edilir. Sıkça göze çarpan belirtiler şunlardır:

• moral bozukluğu, sık sık ağlama, arkadaşlık ve aileden uzaklaşma
• korkular, sürekli endişe, ebeveynlere aşırı bağlanma
• sinirlilik, öfke patlamaları, kavga; ergenlerde ayrıca kurallara uymama veya antisosyal davranış
• konsantrasyon sorunları, notlarda düşüş, okula gitmeme
• belirgin bir nedeni olmayan bedensel şikayetler: karın ağrısı veya baş ağrısı, uyku sorunları, iştahsızlık

Küçük çocuklar bazen daha önceki gelişim aşamalarına geri dönerler. Tekrar altlarına işerler veya tek başlarına uyumak istemezler. Bu belirtilerden tek bir tanesi tek başına pek bir şey ifade etmez. Ancak stresli bir olayın ardından birkaç hafta boyunca bu belirtilerin bir araya gelmesi ve günlük yaşamı etkilemesi durumunda, durumu daha yakından incelemek gerekir.

Uyum bozukluğu, akut stres tepkisi ve depresyon kolayca birbiriyle karıştırılabilir. Aralarındaki farklar, ortaya çıkış zamanı, tetikleyici faktörler ve süre bakımındadır.

Akut stres tepkisi, çok stresli bir deneyimin hemen ardından ortaya çıkar ve genellikle birkaç saat ila birkaç gün içinde azalır. Uyum bozukluğu ise biraz daha geç başlar ve haftalarca sürer.

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) ise, başlangıçta yaşamı tehdit eden veya travmatik bir deneyimle ortaya çıkar; buna ek olarak, olayın yeniden yaşanması ve aniden ortaya çıkan anılar da görülür. Uyum bozukluğu ise, büyük stres yaratan ancak mutlaka travmatik olmayan değişikliklerin ardından ortaya çıkar.

Depresif bir dönem için belirgin bir dış neden gerekmez ve genellikle daha uzun sürer. Uyum bozukluğunda ise tetikleyici olay net bir şekilde belirlenebilir ve şikayetler bu olayla açıkça bağlantılıdır.

Bir stresin uyum bozukluğuna dönüşüp dönüşmeyeceği birkaç faktöre bağlıdır: çocuğun mizacı, bugüne kadarki deneyimleri ve aile ile arkadaş çevresinden aldığı destek. İstikrarlı bir çevreye sahip olan ve iyi başa çıkma stratejileri geliştirmiş çocuklar, sarsıcı olayları daha kolay atlatırlar. Bu destek eksikliği varsa veya birden fazla stres faktörü birikirse, risk artar.

Ebeveynler için iyi haber ise bu durumun seyriyle ilgilidir. Uyum bozukluğu geçicidir. Çoğu durumda, çocuk yeni duruma alıştığında veya tetikleyici faktör ortadan kalktığında, belirtiler altı ay içinde azalır. Yalnızca özel bir türü olan uzun süreli depresif tepki, iki yıla kadar sürebilir. Bu kalıcı bir hastalık değil, geçici bir dönemdir.

Birçok şey evde telafi edilebilir. Çocuklar bu tür dönemlerde güvenilir rutinlere, sabit uyku saatlerine ve hemen çözüm sunmadan onları dinleyen yetişkinlere ihtiyaç duyar. Olayı açıkça ve yaşlarına uygun bir şekilde ifade edin. Çocuklar zaten bir şeylerin yolunda olmadığını hissederler ve sessizlik, dürüst sözlerden daha fazla tedirginlik yaratır.

Şikayetler şiddetliyse veya uzun sürüyorsa psikoterapi yardımcı olur. Çocuğun yaşadıklarını anlamlandırabileceği ve bununla başa çıkmak için yeni yollar bulabileceği görüşmeler, genellikle bilişsel davranışçı terapi şeklinde, kendini kanıtlamıştır. İlaçlar çocuklarda nadiren gereklidir ve en fazla uykusuzluk gibi tekil şikayetlere karşı kısa süreli olarak kullanılır. Önemli olan, çocuğun yeniden denge ve güven kazanmasıdır.

Şikayetler birkaç hafta boyunca devam ederse, kötüleşirse veya çocuğunuzun günlük yaşamını ciddi şekilde kısıtlıyorsa yardım alın. Uyarı işaretleri arasında tamamen içine kapanma, sürekli umutsuzluk hissi veya artık yaşamak istemediğine dair ifadeler sayılabilir. Bu tür durumlarda her gün önemlidir.

İlk başvurulacak yerler çocuk doktoru muayenehanesi, okul psikoloji hizmetleri ve aile danışma merkezleridir. Rückenwind gibi bir destek hizmeti, ebeveynler olarak size destek olabilir ve günlük yaşamda güç verebilir. Ancak, uyum bozukluğunun kesin teşhisi ve tedavisi, yalnızca bir çocuk ve ergen psikiyatrisi (KJP) uzmanı veya tıbbi ya da psikoterapötik bir uzmanın yetki alanına girer.