Anoreksi (Anorexia Nervosa)

Anoreksi, tıbbi adıyla anoreksiya nervoza (ICD-10: F50.0), yeme bozuklukları grubuna giren ciddi bir ruhsal hastalıktır. Hastalar, beslenmelerini sıkı bir şekilde kontrol ederek vücut ağırlıklarını sürekli olarak düşük tutarlar. Bu bozukluğun merkezinde, kilo almaktan veya vücudun fazla şişman olmasından duyulan şiddetli bir korku yer alır. Bu korku, çocuk çoktan belirgin şekilde zayıflamış olsa bile devam eder.

Birçok hasta vücudunu çarpık bir şekilde algılar (vücut imajı bozukluğu): Kiloları zaten tehlikeli derecede düşük olmasına rağmen kendilerini fazla şişman hissederler. Kilo vermek onlara kontrol ve başarı hissi verir. Anoreksiya, ergenlik döneminde en sık görülen kronik hastalıklardan biridir. Genellikle 14 ile 18 yaşları arasında başlar ve çoğunlukla kızları ve genç kadınları etkiler, ancak erkekleri ve daha küçük çocukları da etkileyebilir.

Anoreksi genellikle yavaş yavaş gelişir ve daha sağlıklı beslenme ya da biraz kilo verme isteği gibi zararsız bir şekilde başlar. Ebeveynler, bu belirtilerden birkaçı bir arada görüldüğünde dikkatli olmalıdır:

• büyüme döneminde belirgin kilo kaybı veya kilo alamama
• Bazı besin gruplarını tamamen tüketmemek, çok küçük porsiyonlar, yavaş yemek yeme, yemek zamanlarında bahaneler uydurma
• kalori, kilo ve vücut şekliyle sürekli ilgilenme
• aşırı spor yapma (gizlice de olsa) ve hareketsiz kalamadığı hissi
• arkadaşlardan uzaklaşma, sinirli bir ruh hali, kendine karşı aşırı yüksek beklentiler
• kızlarda: adet kanamasının kesilmesi, sürekli üşüme, saç dökülmesi

Birçok çocuk hastalığını gizler ve şikayetlerini önemsiz gösterir. Sık görülen bir özellik, kendi hastalıklarını bir hastalık olarak algılamamalarıdır (bkz. Hastalığı Kabul Etmeme). Vücutla ilgili konuşmalar bu durumda hızla reddedilir.

Anoreksinin tek bir nedeni yoktur. Bu hastalık, birçok faktörün bir araya gelmesiyle ortaya çıkar ve hiçbir ebeveynin bu konuda suçu yoktur.

• Genetik yatkınlık: Hastaların birinci derece akrabalarının risk düzeyi belirgin şekilde daha yüksektir. Beynin sinyal iletici sisteminin de bu konuda rolü vardır.
• Kişilik: Mükemmeliyetçilik, kaygılılık ve düşük özgüven sıklıkla görülür.
• Yaşam dönemi: Ergenlik dönemindeki fiziksel ve sosyal değişiklikler hastalığın ortaya çıkmasına neden olabilir.
• Çevre: Sosyal medyada ve toplumda zayıf olma baskısı, özellikle özgüveni düşük gençleri etkiler.

Aç kalmak ayrıca vücudu ve beyni değiştirir. Bu da kaygıları ve katı düşünce yapısını güçlendirir ve hastalık kendi kendini besler. Bu durum, iyi niyetli iknalarla bir çocuğun tek başına bu durumdan nadiren kurtulabilmesini açıklar.

Anoreksi tedavi edilebilir bir hastalıktır ve tedavi ne kadar erken başlarsa, iyileşme şansı o kadar artar. Terapi iki hedefi birleştirir: kiloyu güvenli bir aralığa geri getirmek ve bunun ardındaki psikolojik sorunları ele almak.

Çocuklar ve ergenlerde aile, tedavinin merkezi bir parçasıdır. Aile temelli terapide ebeveynler başlangıçta yemek sorumluluğunu bilinçli olarak üstlenir ve daha sonra bu sorumluluğu adım adım geri devreder. Buna ek olarak, bilişsel davranışçı terapi gibi psikoterapi yöntemleri ve beslenme danışmanlığı da kullanılır. Aile terapisine ilişkin araştırmalar, genel olarak veri tabanı sınırlı olsa da, ergenler için olumlu sonuçlar ortaya koymaktadır.

Genellikle ayakta tedavi yeterlidir. Tehlike derecesinde düşük kilo veya ciddi fiziksel sonuçlar söz konusu olduğunda, bir kliniğe yatış gereklidir. Ebeveynlerin yemek konusunda tartışmalardan kaçınmaları, kendilerini iyi bilgilendirmeleri ve çocuklarının kişiliği ile hastalığı arasında ayrım yapmaları yararlıdır.

Anoreksi şüphesi duyuyorsanız, kilonun daha da düşmesini beklemeyin. İlk başvurulacak yerler çocuk ve ergen hekimi veya aile hekimi ile yeme bozuklukları konusunda uzmanlaşmış, ücretsiz ve anonim hizmet sunan danışma merkezleridir. Bu merkezlerde yakınlarınız da tavsiye ve destek bulabilir.

Kesin tanı ve tedavi, yalnızca bir çocuk ve ergen psikiyatrisi (KJP) uzmanı ya da tıbbi veya psikoterapötik bir uzman tarafından yapılmalıdır. Rückenwind Eltern, bu dönemde ebeveynler olarak size destek olur ve güç verir, ancak tıbbi muayene, tanı veya psikoterapinin yerini almaz. Janike, sosyal hizmet uzmanı ve ebeveyn koçudur; çocuk ve ergen psikoterapisti olmak üzere eğitim görmektedir ve herhangi bir tanı koymaz.