Panik bozukluğu

Panik bozukluk (ICD-10 tanı kodunda F41.0 olarak yer alır), görünüşte hiçbir neden yokken ortaya çıkan tekrarlayan panik atakları ifade eder. Panik atak, şiddetli korku ile birlikte fiziksel şikayetlerin ortaya çıktığı ani bir durumdur: kalp çarpıntısı, nefes darlığı, baş dönmesi, göğüste sıkışma hissi, terleme. Atak genellikle birkaç dakika içinde zirveye ulaşır ve toplam süresi genellikle 10 ila 20 dakika sürer.

Çocuklar ve ergenler bu tür bir krizi genellikle hayatlarını tehdit edici bir durum olarak algılarlar. Bazıları kalp krizi geçirdiklerini veya boğulacaklarını düşünür. Panik ataklar ergenlik döneminde daha sık görülür, ancak daha küçük çocuklarda da ortaya çıkabilir. Uzmanlar, ancak bu tür ataklar tekrarladığında ve çocuk bundan rahatsızlık duyduğunda veya günlük yaşamında değişikliklere yol açtığında panik bozukluktan söz ederler. Anksiyete bozuklukları, çocukluk ve ergenlik döneminde en sık görülen psikolojik sorunlar arasındadır. Robert Koch Enstitüsü’nün BELLA çalışmasına göre, Almanya’da yaklaşık her on çocuktan biri zaman zaman akut anksiyete bozukluğundan etkilenmektedir.

Tek bir atak, ebeveynler için genellikle oldukça belirgindir. Çocuk solgunlaşır, kalp çarpıntısından şikayet eder, titrer, hızlı ve sığ nefes alır, çoğu zaman hemen oradan ayrılmak ya da eve gitmek ister. Ardından yorgun düşer.

Durumu değerlendirmek açısından daha önemli olan, ataklar arasında neler olduğudur. Sıkça göze çarpan iki örüntü vardır:

• Bekleme kaygısı: Bir sonraki krizden duyulan korku. Çocuk, bunun tekrar olabileceğinden günlerce endişe duyar ve kendi vücudunu endişeyle izler.
• Kaçınma davranışı: Daha önce bir atak yaşandığı yerler veya durumlar kaçınılır. Bu, dolu bir okul otobüsü, sınıf veya kalabalık yerler olabilir. Bazen çocuk tek başına evden çıkmaya bile cesaret edemez.

Okula gidiş yolu, randevular veya okula gitme zamanı yaklaştıkça, bunun arkasında genellikle bu kaçınma davranışı yatar. Bazı çocuklarda buna okul korkusu da eklenir.

Her ikisi de anksiyete bozuklukları arasında yer alır, ancak aile için hissettirdikleri farklıdır. Panik bozukluğunda ön planda olan, kısa ve şiddetli, belirgin bedensel belirtilerle seyreden ani ataklardır. Ataklar arasında çocuk, beklenti kaygısı yeniden ortaya çıkana kadar zaman zaman kaygısız görünebilir.

Genelleştirilmiş anksiyete bozukluğunda ise okul, sağlık, aile ve gelecek gibi yaşamın birçok alanına dair sürekli ve kontrol edilmesi zor endişeler söz konusudur. Kaygı daha kalıcıdır ve tek bir ana bağlı değildir. Bazı çocuklarda her iki bozukluğun özellikleri de görülebilir. Hangi tanının geçerli olduğu, dışarıdan bakılarak değil, bir uzman tarafından belirlenir.

Kriz sırasında korku, sözlerle ortadan kaldırılamaz. Korku kendiliğinden azalır, genellikle birkaç dakika içinde. Ebeveynlerin rolü, bu süreçte sakin bir dayanak noktası olmaktır.

• Sakin kalın ve çocuğun yanında olun. Ses tonunuz yumuşak ve yavaş olabilir. Kısa cümleler kurun: “Ben buradayım. Bu geçecek.”
• Nefes almaya eşlik edin. Birlikte daha yavaş nefes alın, nefes verirken nefes alırkenkinden daha uzun süre nefes verin. Zorlamayın, sadece önerin.
• Neler olduğunu açıklayın. “Bu bir panik atak. Rahatsız edici bir durum ama tehlikeli değil.”

Çocuğu her durumdan hemen uzaklaştırmak ya da onu birçok soruyla sıkıştırmak pek yardımcı olmaz. Her tetikleyici durumu sürekli olarak kaçınan kişi, korkunun haklı olduğunu teyit eder ve kaçınma davranışı artar. Farkındalık ve duygu düzenleme egzersizleri gibi yaklaşımlar, bazı çocukların ataklar arasında ilk belirtilerle başa çıkmalarına yardımcı olur.

Panik bozuklukları başarılı bir şekilde tedavi edilebilir ve tedaviye ne kadar erken başlanırsa, sonuçlar o kadar olumlu olur. İlk tercih, bilişsel davranışçı terapi (BDT) olarak kabul edilir. Bu terapi, çeşitli yönlere odaklanır:

• Psiko-eğitim: Çocuk ve ebeveynler, panik atakların vücutta nasıl ortaya çıktığını ve bunların neden tehlikesiz olduğunu anlar.
• Düşünce çalışması: Çocuk, felaket senaryoları içeren düşünceleri (“Hemen öleceğim”) fark etmeyi ve bunları sorgulamayı öğrenir.
• Maruz kalma yöntemi: Çocuk, terapistiyle birlikte kaçındığı durumlara adım adım yaklaşır. Başlangıçta kaygı artar, ancak çocuk bunun kendiliğinden tekrar azaldığını deneyimler.

Ebeveynler de bu sürece dahil edilir. Ebeveyn eğitiminde, iyi niyetli davranışların hangi durumlarda yanlışlıkla kaygıyı artırdığını ve ilerleme sürecini nasıl destekleyebileceklerini öğrenmeleri amaçlanır. SSRI (belirli antidepresanlar) gibi ilaçlar, çocuklarda ve ergenlerde ancak davranışçı terapi adımları yeterli olmadığında ve o zaman da tedaviye ek olarak düşünülür.

İyi bir ilk adım, çocuk doktoruna gitmektir. Orada, kalp çarpıntısı ve nefes darlığının arkasında başka bir neden olup olmadığı fiziksel olarak tespit edilebilir ve muayenehane sizi başka bir uzmana yönlendirebilir. Ataklar tekrarlanıyorsa, çocuk belirli durumlardan giderek daha fazla kaçınıyorsa veya içine kapanıyorsa destek alın.

Janike Rückenwind, sosyal hizmet uzmanı ve ebeveyn koçudur; çocuk ve ergen psikoterapisti olmak üzere eğitim görmektedir. Henüz mesleki ruhsatı bulunmamaktadır. , ebeveynler olarak bu süreci atlatmanıza eşlik eder; ancak herhangi bir teşhis koymaz ve tedavinin yerini almaz. Panik bozukluğu olup olmadığı ve hangi tedavinin uygun olduğu, yalnızca bir çocuk ve ergen psikiyatrisi (KJP) uzmanı veya bir tıp ya da psikoterapi uzmanı tarafından tespit edilebilir.