Ruhsal sorunlar

“Ruhsal sorunlar” genel bir terimdir. Bu terim, bir çocuğun ruhsal deneyimlerini ve davranışlarını olumsuz etkileyen her şeyi kapsar: moral bozukluğu, şiddetli kaygılar, sık öfke patlamaları, içine kapanma, uyku veya beslenme sorunları, konsantrasyon güçlükleri. Uzmanlar, bu tür davranış kalıplarının çocuğun yaşına ve o zamana kadarki gelişimine göre belirgin bir şekilde sapma gösterdiği durumlarda genellikle “psikolojik bozukluklar” terimini kullanır.

Bu terim, henüz bir tanı hakkında bir şey ifade etmez. Taşınmanın ardından haftalarca uykusuzluk çeken bir çocukta bir sorun vardır, ancak bu mutlaka bir bozukluk olduğu anlamına gelmez. Ancak şikayetler devam ederse, çocuğa ciddi bir yük oluşturursa ve günlük yaşamı kısıtlarsa, tedavi gerektiren bir hastalık söz konusu olur. Ruh sağlığı ile ilgili yazımızda, dengeli bir ruhun neye benzediği ve çocukları bu konuda neyin güçlendirdiği anlatılmaktadır. Burada ise tam tersi bir durum ele alınmaktadır: psikolojik bozukluklar ve ne zaman uzman yardımı alınması gerektiği sorusu.

Çocuklar sıçramalar halinde gelişir. Öfke nöbetleri geçiren üç yaşındaki bir çocuk, karanlıktan korkan sekiz yaşındaki bir çocuk, kendini dış dünyadan soyutlayan bir ergen: Bunların çoğu büyüme sürecinin bir parçasıdır ve kendiliğinden geçer. Ebeveynler genellikle bu ayrımı yapmakta zorlanır ve bu durum tek bir davranışa dayandırılamaz.

Aşağıdaki üç soru durumu değerlendirmede yardımcı olur:

• Süre: Sorunlar birkaç gün sonra azalmak yerine haftalarca devam ediyor mu?
• Acı çekme düzeyi: Çocuğun acı çektiği açıkça görülüyor mu, içine kapanıyor mu, çaresiz mi görünüyor ya da sürekli gergin mi?
• Günlük yaşam: Okul, arkadaşlıklar, hobiler, yemek veya uyku gibi önemli şeyler ihmal ediliyor mu?

Bunlardan ne kadar çok geçerliyse ve durum ne kadar uzun sürerse, uzman bir değerlendirme yaptırmak o kadar önemlidir. Bu konudaki kelime kullanımı, örneğin uzmanların “dikkat çekici” derken neyi kastettikleri, günlük hayatta genellikle belirsizdir. Önemli: Bir “dikkat çekici davranış”, ebeveynlik başarısızlığı anlamına gelmez. Bunun genellikle, genetik yatkınlıktan aile içindeki streslere, okulda ya da arkadaş çevresinde yaşanan deneyimlere kadar birçok nedeni vardır.

Çocukluk ve ergenlik döneminde psikolojik sorunlar yaygındır. Robert Koch Enstitüsü’nün ülke çapında yürüttüğü KiGGS araştırmasına göre, 3 ile 17 yaş arasındaki çocukların yaklaşık altıda biri, yani yüzde 17’si, psikolojik sorunlar yaşama riski taşıdığına dair belirtiler göstermektedir. Bu, tüm bu çocukların hasta olduğu anlamına gelmez, ancak birçoğu ilgi ve destekten fayda görebilir.

En sık görülen sorunlar şunlardır:

• Anksiyete: Aşırı endişe, ayrılık kaygısı, panik veya kaçınma; bu konuda daha fazla bilgi için bkz. yaygın anksiyete bozukluğu.
• Depresyon: Her 100 çocuk ve ergenin yaklaşık 5’inde depresif bir döneme işaret eden şikayetler görülmektedir.
• DEHB: Dikkat, dürtü kontrolü ve hareket etme dürtüsü ile ilgili sorunlar.
• Yeme bozuklukları: özellikle ergenlik döneminde görülür, kızlarda daha yaygındır.

Hamburg-Eppendorf Üniversite Hastanesi’nin COPSY çalışması, koronavirüs döneminde ruhsal yükün önemli ölçüde arttığını ve o zamandan beri sadece kısmen düzeldiğini göstermiştir. Dolayısıyla, çevrede yaşanan krizler çocukların ruh sağlığı üzerinde ölçülebilir bir etki yaratmaktadır.

Endişeleniyorsanız, paniğe kapılmak ya da ne pahasına olursa olsun beklemek yerine sakin ve somut bir yaklaşım benimsemeniz faydalı olacaktır.

• Gözlemleyin ve not alın: Ne zaman beri ne gibi şeyler dikkatinizi çekiyor, ne sıklıkla, hangi durumlarda? İki ila üç hafta boyunca birkaç anahtar kelime not etmek, bir örüntüyü ortaya çıkarır. İlk şüphe anının nasıl hissettirdiği konusunda birçok ebeveyn benzer deneyimler yaşar.
• Konuşmaya başlayın: Sorgulama yapmadan, suçlamadan. Kısa cümleler, içten dinleme, gördüklerinizi dile getirin (“Son zamanlarda sık sık üzgün görünüyorsun”).
• Çocuk doktorunu işin içine dahil edin: Çocuk ve ergen hekimliği muayenehanesi, ilk başvurulacak iyi bir yerdir. Burada fiziksel nedenler kontrol edilebilir ve gerekirse başka bir uzmana yönlendirilebilirsiniz. Bu konuda nelerin mümkün olup nelerin olmadığı, “İlk Başvuru Noktası Olarak Aile Hekimi” başlıklı yazımızda açıklanmaktadır.

Diğer başvuru noktaları arasında sosyal pediatri merkezleri, ebeveynlik ve aile danışma merkezleri ile okul psikoloji hizmetleri yer alır. Birçok danışmanlık hizmeti ücretsizdir ve gizlilik ilkesine göre çalışır.

Şikayetler haftalarca devam ederse, çocuk büyük acı çekiyorsa veya günlük yaşam altüst oluyorsa yardım isteyin. Kendine zarar verme belirtileri, intihar düşünceleri veya akut bir kriz söz konusuysa, beklemeyin, hemen harekete geçin. Acil sağlık hizmetleri 116 117 numaralı telefondan ulaşılabilir; acil tehlike durumunda 112 numaralı acil yardım hattını, 24 saat hizmet veren telefon danışma hizmetini ise 116 123 numaralı telefondan arayabilirsiniz.

Tanı ve tedavi yalnızca tıp veya psikoterapi uzmanları tarafından konulabilir; özellikle çocuk ve ergen psikiyatrisi veya psikoterapisi (KJP) uzmanları tarafından. Rückenwind Eltern, bu süreçte ebeveynler olarak size eşlik eder ve rehberlik eder. Janike bir sosyal hizmet uzmanı ve ebeveyn koçudur; çocuk ve ergen psikoterapisti olmak üzere eğitim görmektedir; ruhsatlı değildir ve teşhis koymaz. Koçluk, psikoterapinin veya tıbbi muayenenin yerini almaz; bunun yerine bir sonraki adımı belirlemenize ve uzman randevusuna kadar geçen süreyi atlatmanıza yardımcı olur.