Sınırları zorlamak

Bir çocuk, az önce yasaklanan şeyi tam olarak yapar ve bu sırada anne babasına bakar. Kaşığı bir kez daha yere atar, masaya tekrar tırmanır, yüksek sesle “Hayır” der. Uzmanlar bu davranışa “sınırları test etme” adını verir.

Çocuk, bir kuralın gerçekten geçerli olup olmadığını kontrol eder. Bugün de dün olduğu gibi geçerli olup olmadığını. Ve anne ile babanın söylediklerinde ısrarcı olup olmadıklarını. Sızlanma ve yüksek sesle itiraz etme genellikle bu sürecin bir parçasıdır. Bu davranış nadiren ebeveynlerin kişiliğine yöneliktir. Asıl test edilen kuralın kendisidir.

Bu deneme sürecinin arkasında, giderek güçlenen kendi iradesi yatmaktadır. Yaklaşık ikinci yaşından itibaren çocuk, kendi niyetleri olan bağımsız bir birey olduğunu fark eder. Kendi başına hareket etmek, kendi kararlarını vermek ve gücünü hissetmek ister. Bu süreçte sürekli olarak sınırlarla karşılaşır; hem kendi sınırlarıyla hem de ebeveynlerinin sınırlarıyla.

Net sınırlar, çocuğa büyük ve kafa karıştırıcı görünen bir dünyada güvenlik ve yönlendirme sağlar. Bir çocuk sınırın nerede olduğunu ne kadar kesin olarak bilirse, o sınırlar içinde o kadar rahat hareket eder. Bir çocuğun net bir “evet”e ve nazik ama kararlı bir “hayır”a ihtiyacı vardır. Sınırları zorlamak, bu sınırların nerede çizildiğini keşfetmesinin yoludur.

Bu deneme davranışı en belirgin şekilde, halk dilinde “inat dönemi” olarak bilinen özerklik döneminde, yani yaklaşık ikinci ile dördüncü yaş arasında ortaya çıkar. Bu dönemde çocuk, iradesini kabul ettirme arzusu ile kendi çaresizliği arasında gidip gelir. Henüz bu şiddetli duygularla iyi başa çıkamaz. Dil becerisi geliştikçe, bu patlamalar genellikle azalır.

DEHB’li çocuklarda sınırları zorlama davranışı genellikle daha uzun sürer ve daha şiddetli seyreder. Bunun bir nedeni, dürtü kontrolünün daha yavaş gelişmesidir. Bir dürtü, kural zihne ulaşmadan hemen eyleme dönüşür. Bir çocuğun kurallara uymakta zorlanması, beyinin olgunlaşmasıyla ilgilidir.

Sınırlar, az sayıda, net ve her zaman aynı oldukları zaman etkili olur. Tutarlılık şunu ifade eder: Aynı davranışa, bugün de yarın da aynı tepki verilir. Bu, çocuklara güven verir. Gelişim psikoloğu Diana Baumrind, araştırmalarında ebeveynlerin net sınırları hissedilir bir sıcaklıkla birleştirdiklerinde çocukların özellikle özgüvenli ve bağımsız hale geldiklerini ortaya koymuştur.

• Az sayıda kural belirleyin ve bunları sakin bir şekilde uygulayın.
• Değişiklikleri önceden haber verin, örneğin “beş dakika sonra ortalığı toplayacağız”.
• Çocuğun özerkliğini hissetmesi için küçük kararlar verme fırsatı sunun; örneğin, kırmızı mı mavi mi bardak?
• Şiddetli bir öfke patlaması sırasında, tehlikeli bir durum olmadığı sürece çok az ilgi gösterin ve sonrasında bu duygu hakkında konuşun.
• Davranışı reddedin ve çocuğa sevginizin değişmediğini gösterin.

Bir çocuk, ebeveyn sevgisini kaybetmeden öfkelenebilir. Bu güvence, çocuğun hayal kırıklığıyla başa çıkmasına yardımcı olur. DEHB durumunda, yapılandırılmış bir ebeveyn eğitimi, ebeveynlerin sınırları öngörülebilir bir şekilde belirlemelerine yardımcı olur.

Deneme-yanılma süreci normal gelişimin bir parçasıdır. Çatışmalar aylarca ailenin günlük yaşamını belirliyorsa, çocuk kendisine veya başkalarına zarar veriyorsa, altı ya da yedi yaşında bile kurallara uymakta zorlanıyorsa ya da ebeveynler sürekli olarak yorgun ve çaresiz hissediyorsa, bir uzmana danışmak faydalı olabilir.

Çocuk doktoru muayenehanesi ilk değerlendirmeyi yapar. Burası, bir ebeveyn danışma merkezi veya uzman bir kuruma yönlendirme yapabilir. Rückenwind’da olduğu gibi koçluk ve ebeveyn desteği, günlük yaşamı güçlendirir ve zor durumlar için somut çözüm yolları sunar. Davranışın arkasında DEHB mi yoksa başka bir şey mi olduğu, bir teşhisle netleştirilir. Bu tür bir değerlendirme, yalnızca çocuk ve ergen psikiyatrisi, tıp veya psikoterapi alanındaki uzmanlar tarafından yapılır.