DEHB ve Kardeşler Arasındaki Dinamikler

Bir çocuk DEHB’ye (Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu) sahipse, tüm ailenin günlük hayatı değişir. Kardeşler arası dinamik, bu yük altında çocuklar arasındaki ilişkinin nasıl geliştiğini ifade eder. Kardeşlerden biri genellikle birçok çatışma yaşar, ebeveynlerin ilgisini paylaşır ve kendi ihtiyaçlarının ikinci plana atıldığını hisseder.

Bu, iyi ya da kötü ebeveynlik meselesi değildir. Dürtüsel ve huzursuz davranışlar, aileye büyük bir yük getirir ve DEHB’si olmayan ailelere kıyasla daha sık gerginliklere yol açar. Kardeşler, kendilerinin hiçbir suçu olmaksızın bu sistemin bir parçasıdır.

DEHB’li çocukların kardeşleri, genellikle evdeki sık sık yaşanan tartışma durumlarını yıpratıcı bulduklarını belirtir. Bazıları hayal kırıklığı ve sinirlilikle tepki verirken, diğerleri sessizce kendilerine çekilir ve mümkün olduğunca az çaba gösterir.

Olası belirtiler:

• İçine kapanma: Çocuk çok fazla zamanını tek başına geçirir ve kendi isteklerini neredeyse hiç dile getirmez. Bu konu hakkında daha fazla bilgi için bkz. Çocuğun içine kapanması.
• Aşırı uyum: Ek sorunlar çıkarmamak için özellikle uslu davranır.
• Adalet duygusu: “Her zaman sadece o önemseniyor” veya “bu haksızlık” gibi ifadeler sık sık kullanılır.
• Yorgunluk: Sürekli gerginlik, kardeş çocuklarında tükenmişliğe kadar yol açabilir.

Bu tür tepkiler anlaşılabilir. Bu tepkiler, kardeş çocuğun kendi başına desteğe ihtiyacı olduğunu gösterir.

DEHB’li ailelerde kardeşler arası çatışmalar daha sık görülür. Dürtüsel ve huzursuz davranışlar, ebeveynlerin dikkatinin büyük bir kısmını üzerine çeker. Etkilenen çocuğa çok fazla enerji ayrıldığında, günlük yaşamda kardeşine genellikle daha az ilgi kalır.

Dikkatin Dağılımı: Randevular, ödevlere eşlik etme ve DEHB’li çocukla ilgili anlaşmazlıkları çözme, günü doldurur. Kardeş çocuk, sakin ve göze çarpmayan anlarına daha az ilgi gösterildiğini hisseder.

Çatışmalar: Dürtüsellik ve hızlı ruh hali değişimleri sık sık tartışmalara yol açar. Sınır ihlalleri aniden gerçekleşir ve kötü niyetli olmasa bile kardeş çocuğunu incitir. Bkz. Stres altındaki kardeş rekabeti.

Adalet: DEHB’li çocuklar genellikle farklı kurallara ve daha fazla desteğe ihtiyaç duyar. Kardeşler için bu durum, eşit muamele bekledikleri için çabucak haksızlık olarak algılanır.

Ebeveynler, kendilerini aşırı zorlamadan kardeşler arasındaki ilişkiyi hissedilir ölçüde rahatlatabilirler.

• Sadece kardeşine ayrılmış belirli bir zaman: Kısa da olsa, güvenilir ve tamamen ona odaklanmış anlar bile iyi gelir. Çocuk, kendisinin de aynı derecede önemli olduğunu hissetmelidir.
• Karşılaştırmalardan kaçının: Çocukları açıkça birbirleriyle karşılaştırmak baskıyı artırır. Her çocuğu ayrı ayrı görmek ve güçlü yanlarını belirtmek daha iyidir.
• Eşitliği zorlamak yerine adaleti açıklamak: Farklı kuralların yaşa uygun gerekçeleri olabilir. “Adil olmak, herkesin o anda ihtiyacı olanı alması demektir.”
• Yaşına uygun şekilde dahil etmek: Kardeş, yardım edebilir, ancak ağabeyi veya ablası için sorumluluk üstlenmemelidir. Aşırı sorumluluk (ebeveynleştirme), ek bir yük oluşturur.
• DEHB’yi anlaşılır hale getirin: Kardeşler, bazı davranışların neden sergilendiğini anladıklarında, bunu daha az kişisel algılarlar.

Ebeveyn eğitimi, net yapılar oluşturmaya ve olumlu ilgiyi hedefli bir şekilde kullanmaya yardımcı olur.

Bazen kendi gücümüz yetmez ve bu gayet normaldir. Bir kardeş sürekli olarak içine kapanıyorsa, sık sık üzgün ya da sinirli görünüyorsa, karın ağrısı veya uyku sorunlarından şikayet ediyorsa ya da kavgalar tüm aileyi yıpratıyorsa, profesyonel destek almak mantıklıdır.

Başvurulabilecek yerler arasında ebeveyn danışma merkezleri, aile terapisi ve DEHB’li aileler için destek grupları bulunmaktadır. Psiko-eğitim, yani DEHB hakkında anlaşılır bir şekilde bilgi verme, özellikle kardeşlere de yöneliktir.

Rückenwind gibi bir destek programı, ebeveynlere aile yaşamında güç verebilir, ancak teşhisin yerini tutmaz. DEHB olup olmadığı ve nasıl tedavi edileceği konusu, yalnızca bir çocuk ve ergen psikiyatristi (KJP) veya tıbbi psikoterapist tarafından netleştirilebilir.